Τα άγνωστα λιοντάρια της Ελλάδας και η εξαφάνιση τους

Το λιοντάρι είναι ένα ζώο που κατείχε σημαντική θέση στην ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Η φιγούρα του βρίσκεται σε αγγεία, ψηφιδωτά, αετώματα ναών και ασπίδες πολεμιστών, ενώ πολλά ονομαστά μνημεία κοσμούνται από γλυπτές αναπαραστάσεις του. Αρκεί να αναφερθούν ενδεικτικά οι λέοντες στη Χαιρώνεια και την Αμφίπολη, η Πύλη των Λεόντων στις Μυκήνες, αλλά και η Οδός των Λεόντων στην Δήλο. Ο Όμηρος χρησιμοποιεί πολύ συχνά παρομοιώσεις με το συγκεκριμένο ζώο, ενώ το ένδοξο όνομα «Λεωνίδας» δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά «απόγονος λέοντα». Σύμφωνα δε με τη μυθολογία, ο μεγάλος ήρωας Ηρακλής είχε καταφέρει να σκοτώσει όχι ένα αλλά δύο λιοντάρια: το πρώτο στον Κιθαιρώνα και το δεύτερο στη Νεμέα. Όλα αυτά δείχνουν μια μεγάλη εξοικείωση των αρχαίων Ελλήνων με το συγκεκριμένο είδος αιλουροειδούς, πράγμα πολύ ασυνήθιστο αν δεχτούμε ότι δεν υπήρχαν λιοντάρια στην Ελλάδα. Αρκετοί όμως αρχαίοι συγγραφείς μάς διαβεβαιώνουν για το αντίθετο.

Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι κατά την εισβολή του Ξέρξη στην Ελλάδα, το 480 π.Χ., ο στρατός του αντιμετώπισε συχνά νυχτερινές επιθέσεις λιονταριών, καθώς διέσχιζε τη Μακεδονία. Οι Πέρσες κατευθύνονταν από την Άκανθο της Χαλκιδικής προς τη Θέρμη, όπου είχε συγκεντρωθεί προηγουμένως ο στόλος τους. Όταν στρατοπέδευαν τις νύχτες, δέχονταν επιδρομές λιονταριών, τα οποία ορμούσαν και κατασπάραζαν τις φορτωμένες με τρόφιμα μεταγωγικές καμήλες. Τα θηρία αυτά εγκατέλειπαν τα λημέρια τους και ορμούσαν στην περσική στρατιά, θεωρώντας τη συγκέντρωση τόσων ανθρώπων και υποζυγίων μια πολύ καλή ευκαιρία για εύκολο κυνήγι. Παραδόξως όμως, μοναδικός στόχος των επιθέσεων αυτών αποδείχθηκαν οι καμήλες. Τα λιοντάρια δεν πείραξαν κάποιο από τα υπόλοιπα μεταγωγικά ζώα αλλά ούτε και τους ανθρώπους. Ο Ηρόδοτος μάλιστα αναρωτιέται για ποιον λόγο τα επιτιθέμενα θηρία κατασπάραζαν μόνο τις καμήλες, τις οποίες δεν είχαν ξαναδεί και δεν γνώριζαν καν τη γεύση της σάρκας τους. Στη συνέχεια, ο Έλληνας ιστορικός προσδιορίζει ως βιότοπο των λιονταριών μια μεγάλη περιοχή ανάμεσα στους ποταμούς Νέστο και Αχελώο. Σημειώνει δε ότι πουθενά αλλού στην Ευρώπη δεν θα συναντήσει κανείς αυτό το είδος αιλουροειδούς. Πολλά χρόνια αργότερα, ο Αριστοτέλης θα αναφέρει κι αυτός την ίδια περιοχή ως φυσικό χώρο διαβίωσης των λιονταριών. Από την άλλη μεριά, ο Ξενοφών, στο έργο του «Κυνηγετικός», είναι πιο ακριβής, λέγοντας ότι τα λημέρια των ζώων αυτών είναι τα όρη Χορτιάτης και Παγγαίο. Τέλος, ο Έλληνας περιηγητής και γεωγράφος Παυσανίας διηγείται ότι ο ολυμπιονίκης στο παγκράτιο Πολυδάμας, τον 5ο αιώνα π.Χ., σκότωσε με γυμνά χέρια ένα λιοντάρι στην περιοχή του Ολύμπου. Ο αθλητής θαύμαζε πάρα πολύ τον Ηρακλή και ήθελε με αυτόν τον τρόπο να μιμηθεί τον πρώτο άθλο του ήρωα, στη Νεμέα.

Τα αρχαία κείμενα μας δίνουν επίσης πληροφορίες για το πότε περίπου εξαφανίστηκαν τα λιοντάρια από τον ελλαδικό χώρο. Ο Πολύβιος σημειώνει ότι στην εποχή του (200 – 118 π.Χ.) κανένα από τα είδη ζώων που αφθονούσαν στην Αφρική δεν υπήρχε πλέον στην Ευρώπη. Παράλληλα, ο Δίων ο Χρυσόστομος, γράφοντας κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ., διαβεβαιώνει ότι τα λιοντάρια της Μακεδονίας είχαν εξαφανιστεί ολοσχερώς. Πώς όμως συνέβη τελικά αυτό; Η κυριότερη αιτία για την εξαφάνιση των λιονταριών από την Ελλάδα ήταν μάλλον το ανεξέλεγκτο κυνήγι, αφού τα συγκεκριμένα ζώα ουσιαστικά δεν είχαν φυσικούς εχθρούς. Παράλληλα, θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν και η ολοένα αυξανόμενη ζήτηση αγρίων θηρίων για τις ρωμαϊκές αρένες. Σύμφωνα λοιπόν με όλες τις διαθέσιμες μαρτυρίες, φαίνεται πως τα λιοντάρια που έζησαν κάποτε στη χώρα μας περιορίζονταν στη Μακεδονία και γενικότερα στη Βόρεια Ελλάδα. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι το περίφημο αρχαίο ψηφιδωτό που αναπαριστά κυνήγι λέοντος βρίσκεται στην Πέλλα. Παράλληλα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι το είδος που κάποτε διαβίωνε στην Ελλάδα ήταν παρόμοιο με το σημερινό ασιατικό λιοντάρι (Panthera Leo Persica). Ίσως τελικά ο πρώτος άθλος του Ηρακλή να βασίζεται ώς έναν βαθμό σε πραγματικά περιστατικά και να μην αποτελεί εξ ολοκλήρου επινόηση κάποιου ευφάνταστου παραμυθά της αρχαιότητας.

Μια αγαπημένη ιστορία που την αναφέρουν διάφοροι Ρωμαίοι συγγραφείς, έχει να κάνει με το σκλάβο Ανδροκλή… και ένα ασυνήθιστα μεγάλο και δυνατό λιοντάρι. Στα αρχαία χρόνια, ζούσε ένας δούλος πού τον έλεγαν Ανδροκλή. Αυτός είχε έναν πολύ σκληρό κύριο, πού τον βασάνιζε. Ο καιρός περνούσε κι ο Ανδροκλής υπέφερε όλο και χειρότερα βασανιστήρια. Μη μπορώντας ν΄αντέξει, μάζεψε τα λιγοστά πράγματά του κι αποφάσισε να δραπετεύσει από το σπίτι εκείνου τού ανθρώπου. Καθώς όμως, σύμφωνα με τους τότε νόμους, η πράξη αυτή τιμωρείτο με θάνατο, ο δούλος αυτός κατέφυγε σ΄ένα πυκνό δάσος. Όταν νύχτωσε, βρήκε μια σπηλιά και μπήκε εκεί για να περάσει τήν βραδιά.

Το ξημέρωμα, είδε να μπαίνει στην σπηλιά ένα τεράστιο λιοντάρι:

- Αλλοίμονό μου, σκέφθηκε ο Ανδροκλής. Ξέφυγα από τον σκληρό αφέντη μου και μού έμελλε να με κατασπαράξει άγριο θηρίο! Σαν τον πλησίασε, το λιοντάρι σήκωσε το ένα του πόδι.

– Εδώ τελειώνουν όλα, ψιθύρισε ο άνθρωπος και ζάρωσε κάτωχρος σε μια γωνιά.

Το λιοντάρι όμως δεν είχε τέτοιο σκοπό. Έμεινε εκεί ακίνητο, κοιτάζοντάς τον στα μάτια, με το πόδι του υψωμένο. Όταν ο Ανδροκλής το πλησίασε με χίλιες προφυλάξεις, είδε ότι ένα αγκάθι είχε χωθεί βαθειά μες στο πόδι τού ζώου, πού βογγούσε απ΄τον πόνο. Καθησυχασμένος, επειδή πιά δεν κινδύνευε η ζωή του, πήρε στα χέρια του το πόδι τού λιονταριού και με όλη του τήν προσοχή, άρχισε τήν «επέμβαση». Χρειάστηκε λίγη ώρα για να τα καταφέρει. Όμως, το αίμα πού άρχισε να τρέχει δεν έλεγε να σταματήσει. Ο Ανδροκλής έσκισε ένα κομμάτι από τον χιτώνα του κι αφού το έπλυνε καλά στο νερό της πηγής πού ήταν εκεί κοντά, έδεσε με το πανί αυτό, το πόδι του ζώου. Τις επόμενες ημέρες, το λιοντάρι επισκεπτόταν τήν σπηλιά κι ο άνθρωπος περιποιόταν το τραύμα του, πλένοντας τήν πληγή του και αλλάζοντας το πανί με το οποίο τήν έδενε.

Με τον καιρό, οι δυό τους έγιναν φίλοι. Το λιοντάρι έφερνε τήν λεία από το κυνήγι στον Ανδροκλή, έτρωγαν μαζί κι ύστερα ξάπλωνε δίπλα του και κοιμόταν. Μα κι ο άνθρωπος ησύχαζε ήσυχος, επειδή ο «φύλακάς» του αναπαυόταν δίπλα του και κανένας δεν θα μπορούσε να τον πειράξει. Πέρασαν έτσι κάμποσα χρόνια. Ώσπου ένα πρωϊ, οι όλο αγωνία βρυχηθμοί του λιονταριού, αναστάτωσαν το δάσος. Ο Ανδροκλής πετάχτηκε έξω απ΄την σπηλιά, για να δεί τι συνέβαινε στον φίλο του. Με προφυλάξεις πλησίασε στο σημείο και τι να δεί; Ρωμαίοι στρατιώτες είχαν στήσει ενέδρα και μετέφεραν αλυσοδεμένο το λιοντάρι σ΄ένα κλουβί! Περίλυπος ο άνθρωπος, επειδή δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για να το ελευθερώσει, έμεινε εκεί πολύ ώρα μέχρι πού έφυγαν όλοι Από τότε, ο Ανδροκλής ήταν αναγκασμένος να φεύγει απ΄την σπηλιά όπου κρυβόταν για να αναζητήσει κάτι για να τραφεί. Δεν πέρασε πολύς καιρός, και οι Ρωμαίοι στρατιώτες, οι ίδιοι πού είχαν συλλάβει το λιοντάρι, τον εντόπισαν και τον έφεραν αλυσοδεμένο στην Ρώμη όπου τον έρριξαν στην φυλακή.

- Ξέρεις τι σε περιμένει; τον ρώτησε ο δεσμοφύλακας. Ο Ανδροκλής έμεινε σιωπηλός.

- Αύριο θα σε πάνε στο Κολοσσαίο. Θα γίνεις μεζές για τα άγρια θηρία…

Τήν επομένη ημέρα, ήρθαν και τον πήραν. Οι κερκίδες ήταν γεμάτες κόσμο πού είχε έρθει να παρακολουθήσει το «θέαμα»… Όταν μπήκε στην αρένα, ο άνθρωπος σήκωσε τα μάτια στον ουρανό: είχε μέρες να δεί τον ήλιο… ένας θόρυβος από σκουριασμένες πόρτες πού άνοιγαν, τον έκανε να αναπηδήσει. Γύρισε και κοίταξε: ‘Ένα αγριεμένο λιοντάρι, ερχόταν τρέχοντας καταπάνω του! Εκείνος δεν σάλεψε. Περίμενε γαλήνιος, το τέλος του. Όταν όμως το θηρίο τον πλησίασε… σταμάτησε απότομα. Τον κοίταξε και σήκωσε αργά το μπροστινό πόδι του! Τότε μόνο ο Ανδροκλής αναγνώρισε τον φίλο του, πού είχε γίνει αγνώριστος από τις ταλαιπωρίες και τα βασανιστήρια της φυλακής… Αυθόρμητα, άνοιξε τα χέρια του και αγκάλισε το κεφάλι του ζώου. Από τις κερκίδες ακούστηκε ένα Αααα! όλο έκπληξη κι ύστερα κάποιοι άρχισαν να φωνάζουν «χάρισέ τους τήν ζωή! χάρισέ τους τήν ζωή!» Ο γυιός τού Ύπατου τής Ρώμης, πού ήταν παρόν, ζήτησε να μάθει τι έτρεχε. Όταν οδήγησαν τον Ανδροκλή στο θεωρείο του κι έμαθε τήν ιστορία του, συγκινήθηκε πολύ. «Δεν θα πίστευα ποτέ ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί, αν δεν το άκουγα με τα ίδια μου τα αυτιά», είπε.

Στο μεταξύ, ο κόσμος εξακολουθούσε να φωνάζει όλο και πιο δυνατά: «χάρισέ τους τήν ζωή! Χάρισέ τους τήν ζωή»… Ο γυιός του ύπατου της Ρώμης σηκώθηκε υψώνοντας το χέρι του. Τα πλήθη ησύχασαν. Κι αυτός είπε: «Από σήμερα, ο Ανδροκλής και το λιοντάρι του είναι ελεύθεροι. Κανείς άνθρωπος να μην τους πειράξει για κανέναν λόγο.» Ο κόσμος ζητωκραύγασε, οι πόρτες άνοιξαν κι οι δυό φίλοι ανακουφισμένοι γύρισαν στο δάσος όπου έμειναν για πάντα.

Πηγή :

http://www.topontiki.gr/article/237102/ypirxan-liontaria-stin-ellada-kai-giati-exafanisthikan

https://www.nefeli-culture.gr/blog/item/106-o-androklis-kai-to-liontari

Τα άγνωστα ζώα της προϊστορικής Ελλάδας (Μέρος Γ)

Πριν από πάρα πολλά εκατομμύρια χρόνια, για την ακρίβεια πριν από σχεδόν 360 εκατομμύρια χρόνια, η περιοχή της Ελλάδας (και κατ’επέκταση και η Αττική) ήταν καλυμμένη από την Τηθύ Θάλασσα, η οποία είχε πολύ μεγάλες διαστάσεις καθώς εκτεινόταν στην απέραντη έκταση από τον σημερινό Ατλαντικό Ωκεανό έως τον Ινδικό Ωκεανό. Σήμερα η Μεσόγειος Θάλασσα είναι ό,τι έχει απομείνει από την αρχαία Τηθύ. Γυρνώντας πίσω στον χρόνο σε ένα περιβάλλον εντελώς διαφορετικό από αυτό που γνωρίζουμε, βλέπουμε και ζούμε σήμερα, η Ελλάδα αποτελούσε τμήμα του πυθμένα της Τηθύος! Τα πετρώματα που σχηματίστηκαν σε εκείνη την περίοδο- που στην Γεωλογία είναι γνωστή ως ο Ανώτερος Παλαιοζωικός αιώνας -(για τη Γεωλογική κλίμακα του χρόνου περισσότερες πληροφορίες στο άρθρο μας «Ο Γεωλογικός χρόνος, η ηλικία της Γης»), είναι τα παλαιότερα σε ηλικία πετρώματα που απαντούν στην Αττική και τα βρίσκουμε συγκεκριμένα στα όρη Αιγάλεω και Πάρνηθα.

Από τον Καινοζωικό αιώνα, ο οποίος ξεκίνησε πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια και τον οποίο διανύουμε έως και σήμερα, κομμάτια της Ελλάδας άρχισαν να αναδύονται στην επιφάνεια σταδιακά. Στην Αττική, η οποία πλέον αποτελούσε κομμάτι μιας μεγάλης χέρσου (ξηράς), οι κλειστές λεκάνες της ξηράς γέμιζαν από τα νερά της βροχής σχηματίζοντας λίμνες μέσα στις οποίες αργά αργά εναποτέθηκαν λείψανα φυτικών οργανισμών που σχημάτισαν κοιτάσματα λιγνιτών. Τέτοια είναι η λεκάνη της Ραφήνας μέσα στην οποία βρέθηκαν εκτός από τους λιγνίτες και τα Γαστερόποδα, που είναι ζωικά απολιθώματα λιμναίας φάσης. Εκτός από τη Ραφήνα, υπήρχαν και σε άλλες περιοχές της Αττικής λεκάνες ίδιας ηλικίας όπως αυτές στην Ελευσίνα, στα Μέγαρα, στο Αλεποχώρι, στη Μαλακάσα-Ωρωπό, στον Μαραθώνα-Ραφήνα, στο Νέο Ηράκλειο, στο Περιστέρι, στην Καλογρέζα κ.α. .

Λίγο αργότερα κατά το Πλειόκαινο, λόγω εισχώρησης της θάλασσας στην ξηρά (θαλάσσια επίκλυση), η περιοχή της Αττικής περιορίστηκε, ενώ κάποιες προηγούμενες σημαντικές λίμνες της εξαφανίστηκαν. Επίσης, απολιθωμένα ψάρια Πλειοκαινικής ηλικίας έχει βρεθεί στο Καλαμάκι Αττικής, ενώ άλλα θαλάσσια απολιθώματα (μαλάκια) ίδιας ηλικίας απαντούν στις περιοχές Παλαιού Φαλήρου, Αγίου Κοσμά, Αλίμου, Πειραϊκής χερσονήσου, Καλλιθέας, Αεροδρομίου Ελληνικού, Ραφήνας, Ακρωτηρίου Ζωστήρας. Όσον αφορά στην ξηρά, έζησε η γνωστή Πικερμική πανίδα κατά την περίοδο του Μειοκαίνου πριν από 7 εκατομμύρια χρόνια, αναλυτικές πληροφορίες της οποίας έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο «Πικέρμι παγκόσμιας αξίας απολιθώματα στην Αττική!». Η εξαφάνιση της Πικερμικής πανίδας ήταν αποτέλεσμα κλιματικών μεταβολών που επηρέασαν συνολικά όλη τη Μεσόγειο καθώς και της εξαφάνισης κάποιων σημαντικών γεφυρών ξηράς, που υπήρχαν τότε και επέτρεπαν την προσέλευση διαφόρων ειδών και κατ’επέκατση την είσοδό τους στην πανίδα της Αττικής.

Πολύ περιληπτικά για να δώσουμε τη γενική αίσθηση του πως ήταν η εικόνα της Ελλάδας κατά τον Καινοζωικό αιώνα και πιο συγκεκριμένα πριν από περίπου 15 εκατομμύρια χρόνια, ο σημερινός χώρος που αποτελεί την Ελλάδα, το Αιγαίο την Κρήτη και τα Ιόνια νησιά μαζί και με τη Μικρά Ασία, ήταν μια τεράστια χέρσος, ένα μεγάλο κομμάτι ξηράς, που ονομαζόταν «Αιγαιίδα». Έτσι με αυτόν τον τρόπο, μέσω κάποιων δίαυλων ξηράς που παρεμβάλλονταν μεταξύ της Αιγαιίδας και της Αφρικής και Ασίας, δινόταν η δυνατότητα σε πολλά Θηλαστικά να μεταναστεύσουν προς τον χώρο της Ελλάδας. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται συνοπτικά οι διάφορες απολιθωματοφόρες θέσεις της Πικερμικής πανίδας στην Αττική.

Επίσης, πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει η θέση Τουρκοβουνίων στο Ψυχικό, στο Αττικό Άλσος, όπου φιλοξενεί απολιθωμένα θηλαστικά όπως ρινόκερους, ελάφια, αιλουροειδή, άλογα κ.ά. που έζησαν κατά το Πλειστόκαινο. Εδώ επιβάλλεται να αναφέρουμε και το σημαντικό εύρημα του πιθήκου της Αττικής Macacca florentina, όπου έζησε στα δάση των Τουρκοβουνίων την ίδια περίοδο. Πλειστοκαινικής θέσης θηλαστικά έχουν βρεθεί επίσης και στην περιοχή του Κορυδαλλού, ενώ στη Βάρκιζα ερπετά και μικροθηλαστικά. Εξίσου σημαντική θέση για την Παλαιοντολογία του Πλειστοκαίνου και πόλος έλξης για ανασκαφές τις τελευταίες δεκαετίες έχει αποτελέσει και το σπήλαιο στη Βραώνα Αττικής, στο οποίο έχουν ανακαληφθεί περισσότερα από 30 είδη θηλαστικών (ελάφια, αρκούδες, λιοντάρια, πάνθηρες, βίσσωνες, λύκοι, αγριόχοιροι κ.ά.) καθώς και μικροθηλαστικά (όπως νυκτερίδες, σκατζόχοιροι, αρουραίοι, σκίουροι κ.ά.), πτηνά (συγκεκριμένα ένα τεράστιο πτηνό που ζύγιζε περίπου 27 κιλά και ονομάζεται Otis tarda, αγριόγαλος) και ερπετά. Τέλος, δε θα μπορούσαμε να παραλείψουμε και τον Γκραικοπίθηκο (Graecopithecus freybergi) όπου βρέθηκε τμήμα του κρανίου του (κάτω γνάθος) στον Πύργο Βασιλλίσης στο Ίλιον (Δυτική Αττική). Δύο σημαντικές μελέτες που δημοσιεύτηκαν τον Μάιο του 2017 στο επιστημονικό περιοδικό PLoS ONE στις οποίες συμμετείχαν ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γ. Θεοδώρου μαζί με τον επίκουρο καθηγητή Σ. Ρουσιάκη σε συνεργασία με μία ομάδα επιστημόνων από το εξωτερικό έδειξαν πως ο Γκραικοπίθηκος έζησε πριν από 7.2 εκατομμύρια χρόνια.

Επειτα από εκατομμύρια χρόνια «ανάπαυσης» κάτω από τόνους χώματος και αφού «είδε» το φως χάρη στη σκαπάνη της επιστημονικής ομάδας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, έφτασε φέτος στο τέλος της μακρόχρονης διαδρομής του, καταλαμβάνοντας μια θέση στο βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες. Για την ακρίβεια, δεν καταχωρείται ο ίδιος -ένα προϊστορικό προβοσκιδωτό αρσενικό Mamut borsoni που ζούσε στα μεγάλα τροπικά δάση των Γρεβενών πριν από τρία εκατομμύρια χρόνια- αλλά οι χαυλιόδοντές του, που έχουν μήκος 5,02 μέτρα και αποτελούν μοναδικό στα παγκόσμια δεδομένα εύρημα. Πρόκειται για το δεύτερο ρεκόρ Γκίνες που αποδίδεται στα Γρεβενά στη διάρκεια εκδήλωσης το ερχόμενο Σάββατο, αφού οι τεράστιοι χαυλιόδοντες, που ανακαλύφθηκαν το 2007 σε ένα αμμωρυχείο της Μηλιάς του δήμου Ηρακλεωτών, 15 χιλιόμετρα από την πόλη των Γρεβενών, ανέτρεψαν το προηγούμενο παγκόσμιο ρεκόρ, που ανήκε και πάλι σε έναν μαστόδοντα που ανακαλύφθηκε το 1997 από την ίδια ομάδα στην ίδια περιοχή, 15 χιλιόμετρα από την πόλη των Γρεβενών. Ο «Γίγας», όπως χαϊδευτικά αποκάλεσε η επιστημονική ομάδα το εύρημα, έφερε χαυλιόδοντες μήκους 4,39 μέτρων και κέρδισε επάξια το παγκόσμιο ρεκόρ, αφού, πέραν του μεγέθους των χαυλιοδόντων του, η ανασκαφή αποκάλυψε και τους μικρούς χαυλιόδοντες της κάτω σιαγόνας που χάθηκαν κατά την εξέλιξη του είδους των ελεφάντων. Οι δύο γιγαντιαίοι πρόγονοι του σημερινού ελέφαντα, καθώς και ένας τρίτος, ο elephas antiquus, ηλικίας διακοσίων χιλιάδων ετών, που εν ζωή έφτανε τους δώδεκα τόνους βάρος και τα τέσσερα μέτρα ύψος, ζούσαν σε κοπάδια στην ευρύτερη Δυτική Μακεδονία πριν από τρία εκατομμύρια χρόνια.

Στην κατάφυτη από μεγάλα τροπικά δάση περιοχή με τις μεγάλες λίμνες περνούσαν τη ζωή τους σε θερμό κλίμα, ενώ στην υπόλοπη Ευρώπη επικρατούσε δριμύ ψύχος. Ετσι εξηγείται, σύμφωνα με την επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας του ΑΠΘ, αναπληρώτρια καθηγήτρια του τμήματος Γεωλογίας, κ. Ευαγγελία Τσουκαλά, πώς τα γιγάντια μαμούθ, όπως ο δεύτερος mamut borsoni που βρέθηκε το 2007, μπορούσαν να τρέφονται χωρίς να αντιμετωπίζουν προβλήματα επιβίωσης. Με βάρος μεγαλύτερο από έξι τόνους, ύψος στους ώμους που έφτανε τα 3,5 μέτρα και χαυλιόδοντες μεγαλύτερους από 5 μέτρα, το προϊστορικό ζώο θα πρέπει να κατανάλωνε περισσότερα από τριακόσια κιλά φυτικής τροφής και τουλάχιστον διακόσια λίτρα νερό ημερησίως. 

Ολόκληρη η Δυτική Μακεδονία, εξάλλου, όπως λέει η κ. Τσουκαλά, φιλοξενούσε πλούσια πανίδα, χάρη στην πυκνή βλάστηση και στα νερά: ρινόκεροι, σαρκοφάγα, ιππάρια (μικρά άλογα με τρία δάχτυλα), βοοειδή και μαχαιρόδοντες (μεγάλα αιλουροειδή με λεπτούς και πριονωτούς κυνόδοντες που προσομοιάζουν με τα σημερινά λιοντάρια) συμπλήρωναν το οικοσύστημα της εποχής. Αυτό αποκαλύπτουν τα περισσότερα από δύο χιλιάδες απολιθωμένα ευρήματα που στεγάζονται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Μηλιάς του δήμου Ηρακλεωτών Γρεβενών, προς τέρψιν των επισκεπτών, οι οποίοι μέχρι σήμερα ξεπερνούν τα οκτώ χιλιάδες άτομα. Παρ' όλα αυτά, τα χιλιάδες ευρήματα που αποκάλυψε η συστηματική παλαιοντολογική έρευνα που πραγματοποιεί η κ. Τσουκαλά και η ομάδα της στην περιοχή των Γρεβενών εδώ και δεκαεπτά χρόνια, από το 1990, αλλά και όσα αναμένεται να ακολουθήσουν -αφού από τις ανασκαφές προκύπτει πως η Μηλιά αποτελεί σημαντική θέση για την εποχή- στεγάζονται στο μικρό κτίριο που κάποτε αποτελούσε το κοινοτικό κατάστημα της Μηλιάς. Στον ένα και μοναδικό χώρο, οι εντυπωσιακοί χαυλιόδοντες που καταχωρήθηκαν στο Βιβλίο Γκίνες ακουμπούν σε πάγκους, ενώ τα μικρότερου μεγέθους ευρήματα φιλοξενούνται και σε προθήκες στους τοίχους, εξαιτίας της έλλειψης χώρου.

Πηγή : http://www.athinodromio.gr/%CF%84%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%B8%CF%8E%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CF%84%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%BF%CF%8D-%CE%B2%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%BA%CE%BF/#.XkqNmH7QC9c

https://www.kathimerini.gr/368332/article/epikairothta/ellada/to-megalytero-mamoy8-ezhse-sta-grevena

Τα άγνωστα ζώα της προϊστορικής Ελλάδας (Μέρος Β)

Η Ελλάδα άρχισε να αναδύεται από το βυθό μιας απέραντης θάλασσας, της Τυθής, στη διάρκεια της αλπικής ορογένεσης. Πλούσιο απολιθωματοφόρο στρώμα στο Πικέρμι της Αττικής, που πηγαίνει πίσω στα 9 εκατομμύρια έτη, αποκαλύπτει την ύπαρξη διάφορων ζώων: αλογάκι με τρεις οπλές στο κάθε πόδι, Γαζέλα η βραχύκερος, Χαλικοθήριο το γκολντφούσιο, Αγκυλοθήριο το πεντελικό, Μαχαιρόδους ο αφανιστής και άλλα πολλά. Παράλληλα, η Ελλάδα βρίθει από μεγάλα προβοσκιδωτά ζώα, όπως είναι ο Χοιρολοφόδων ο πεντελικός, ο Βουνολοφόδων ο μακρόρυγχος, ο Άναγκος ο αρβερνέσιος, το Δεινοθήριο το γιγάντιο κ.ά. Την ίδια περίοδο πάντα, την Πλειόκαινο (12-2 εκατομμύρια χρόνια πριν), φύονται γιγάντια κωνοφόρα: Σεκοϊάδενδρο, Κεδρόξυλο, Γλυπτόστροβος, Άλνος, Σασσαφράς κ.ά. Στο Πλειστόκαινο, χλωρίδα και πανίδα στην Ελλάδα αλλάζουν. Κάποια είδη εξαφανίζονται, νέα είδη όπως ο Τριχωτός Ρινόκερος και το Τριχωτό Μαμούθ κάνουν την εμφάνισή τους. Στα νησιά του Αιγαίου δημιουργούνται νάνες μορφές ελεφάντων, ρινόκερων και ιπποπόταμων. Υπήρχαν όμως και ζώα με μορφή που θυμίζει τα αντίστοιχα σημερινά, πρόγονοι των λιονταριών και των αγελάδων, βίσωνες, πάνθηρες, λύγκες, αρκούδες, αγριογούρουνα. Εγκαταλείποντας τη ζωή του κυνηγού-τροφοσυλλέκτη για να ασχοληθούν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, οι άνθρωποι της Νεολιθικής περιόδου άρχισαν να εξοντώνουν τα ζώα, με πρώτα τα μαμούθ και τους νάνους ελέφαντες του Αιγαίου. Σταδιακά χάθηκαν οι βίσωνες, οι λεοπαρδάλεις, τα λιοντάρια και άλλα μεγάλα θηλαστικά. Ωστόσο, την ύπαρξη λιονταριών μαρτυρούν πηγές του 2ου αιώνα μ.Χ., ενώ σε παραστάσεις αγγείων και ψηφιδωτών απεικονίζονται με μεγάλη πιστότητα λεοπαρδάλεις και γατόπαρδοι.

Πως μπορεί να ήταν η Κως πριν από λίγα εκατομμύρια χρόνια; Ρυθμίστε την μηχανή του χρόνου σας σε ένα πολύ μακρινό ταξίδι, προς τα πίσω, πέρα από την πρόσφατη εποχή των παγετώνων και θα βρεθείτε σε μία Κω που δεν θα αναγνωρίζετε. Βόρεια, τα χαμηλότερα επίπεδα της θάλασσας δείχνουν χιλιόμετρα ξηράς από την σημερινή ακτογραμμή. Ίσως σκεφτείτε ότι έχουμε μεταφερθεί σε αφρικανικές πεδιάδες, σε ένα χλοώδες τοπίο γεμάτο με προβοσκιδωτά, μεγάλες χελώνες, αγριόγατες με οδοντωτά δόντια,κά. Η γνωστή σε μας τωρινή γεωγραφία θα ήταν επίσης ακατανόητη. Τότε ο κόλπος του Κεραμεικού διέσχιζε σαν μία στενή λωρίδα νότια την κωακή γη-ενώ βόρεια της υπήρχε μια τεράστια, πλούσια κοιλάδα με βλάστηση, ποτάμια και μεγάλες λίμνες.  Η Κως δεν ήταν νησί αλλά τμήμα μιας τεράστιας ξηράς της Αιγηίδας - η οποία περιελάμβανε πιο νοτιοανατολικά την Ψέριμο, την Κάλυμνο, τον χώρο της Νισύρου και του Γυαλιού που όμως ακόμη δεν είχαν δημιουργηθεί, την Τήλο και ήταν ενωμένη με την χερσόνησο της Αλικαρνασσού. Ο πρώιμος κόλπος του Κεραμεικού περνούσε νότια από την ενιαία στεριά την οποία χώριζε από την τωρινή Χερσόνησο της Κνίδου[τότε ίσως ήταν μία συστάδα από νησιά]. Πριν από περίπου 5.7 εκ.χρόνια η πατρια γη του Ιπποκράτη είχε τουλάχιστον 4 μεγάλες αρχαίες λίμνες και αρκετές άλλες μικρότερες. Μία αρχαία λίμνη βρισκόταν στην Καρδάμαινα [Παλαιολίμνη Αλασσαρνιτών], μία άλλη δυτικά από το Μαστιχάρι [Παλαιολίμνη Ατσά], μία γύρω από τον ΧΥΤΑ δυτικά από το Πυλί[Παλαιολίμνη Αλλεντών] και μία ακόμη ανατολικά κοντά στον Αη.Νικόλα [Παλαιολίμνη Τρίοπα] στο Ψαλίδι. Στην Αντιμάχεια, δεν είχε σχηματιστεί το πλατώ με τους τόφους καθώς δεν είχε ακόμη συμβεί η υπερέκρηξη, πριν από 161 χιλ.χρόνια. Μέσα σε τέτοιο ηπειρωτικό περιβάλλον ήταν εύκολο κοσμοπολίτικα ζώα να βρεθούν στην Κω για να ζήσουν σε μία γη που νότια συνόρευε με θάλασσα και είχε άφθονα και πλούσια οικοσυστήματα. Το νησί ήταν ανάμεσα στην Ευρασία και την Αφρική και τα ζώα έφταναν από πολλές κατευθύνσεις [ιδίως από τον βορρά]. Πολλά ασιατικά θηλαστικά μεταφέρονταν σε έναν ιδανικό τόπο με θερμοκρασίες αρκετά υψηλότερες από τις βόρειες παγωμένες περιοχές. Η ύπαρξη απολιθωμένων οστών στην Κω ήταν ήδη γνωστή από την αρχαιότητα. Οι κάτοικοι του νησιού θεωρούσαν ότι οστά από μεγάλα χερσαία θηλαστικά ανήκαν σε υπερφυσικά όντα, για αυτό τον λόγο μας άφησαν ιστορίες όπως με τον πανέξυπνο τριομμάτη βασιλιά Τρίοπα. 

Η Κως στο «σύντομο» γεωλογικό παρελθόν της συνδεόταν με τη Μικρά Ασία από την οποία αποχωρίστηκε αρκετές φορές στο πέρασμα του χρόνου. Εκτός από τις γέφυρες του Μειόκαινου υπήρχε διασύνδεση και πριν από 2 εκατομμύρια χρόνια, όταν ήταν ενωμένη με τη Μικρά Ασία. Μία εκτεταμμένη σαβάνα με συστάδες δέντρων κατά μήκος ποταμών και μικρών λιμνών κυριαρχούσε στην περιοχή. Τότε η  κωακή γη εκτός από μαμούθ φιλοξενούσε ρινόκερους, γαζέλες, ελάφια, καμηλοπαρδάλεις, γιγαντιαίες χελώνες, πιθήκους, κά.Το δασώδες περιβάλλον με ανοικτές εκτάσεις, πλούσια βλάστηση, πολλά νερά και θερμό κλίμα προσφερόταν για καταφύγιο από το δριμύ ψύχος που επικρατούσε βορειότερα.Η ανακάλυψη απολιθωμάτων μεγάλων θηλαστικών στην Καρδάμαινα και στην Αντιμάχεια πιστοποιεί αυτό το γεγονός. Η Καρδάμαινα με τις ωραιότατες παραλίες της, όπου η παράκτια άμμος της αναπτύσσεται σε μήκος μερικών χιλιομέτρων και το βάθος της σε μερικές δεκάδες μέτρα, αποτελεί ιδανικό τόπο στην έρευνα μεγάλων προϊστορικών σπονδυτωτών.Τα ιζήματα της αποτελούν την απόδειξη ύπαρξης ενός πλούσιου υδρογραφικού συστήματος με κοίτες και πεδιάδες πλημμύρας ιδανικές για την εύρεση λειψάνων από μεγάλα θηλαστικά. Τι ακριβώς συνέβη στην Καρδάμαινα; Τα σπονδυλωτά ζώα ζούσαν κοντά σε αρχαίες λίμνες, με το θάνατο τους πολλά οστά συσσωρεύτηκαν στην πεδιάδα της- το ένα πάνω στο άλλο, και καλύφθηκαν από προσχώσεις άμμου και κροκαλών, προϊόντα της αποσάθρωσης των γύρω ορεινών όγκων. Στη συσσώρευση αυτή συνετέλεσαν τα ποτάμια της, αφού την εποχή εκείνη κινούσαν αρκετό νερό, το οποίο μετέφεραν και απέθεταν στην πεδιάδα μαζί με λείψανα ζώων τα οποία εμείς σήμερα συναντάμε υπο μορφή απολιθωμάτων. Με τη συνεχή διάβρωση όμως των νερών της βροχής, αποχωματώθηκαν και αποκαλύφθηκαν οι αποθέσεις, με αποτέλεσμα να βρεθούν σωροί οστών από κατοίκους της περιοχής.

Η αξία των απολιθωμάτων της Κω έγκειται στο γεγονός ότι είναι προγονικά είδη πολλών σημερινών ζώων, με αποτέλεσμα να υποβοηθούν στη διερμηνεία της εξέλιξής τους. Η πανίδα της Κω είχε προγονικά στελέχη ζώων που ζουν σήμερα στην Ασία και κυρίως στην Κεντρική Αφρική. Ολα τα παραπάνω ευρήματα μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την εξελικτική πορεία της Κω και αποδεικνύουν περίτρανα πως τα εδάφη της κάποτε ήταν τμήμα μιας τεράστιας ξηράς. Τα απολιθώματα μας βοηθούν να κατανοήσουμε τις αλλαγές που έγιναν στο παλαιοπεριβάλλον της Κω. Η αλλαγή του γεωπεριβάλλοντος δεν έγινε σε μια μέρα αλλά σιγά σιγά διαμέσου διαδοχικών εναλλαγών απόσυρσης και επίκλησης της θάλασσας στις ακτές του νησιού. Μεταβολές κυρίως κλιματικές και παλαιογεωγραφικές αρχικά μείωσαν τους πληθυσμούς τους. Η εξαφάνιση των μεγάλων θηλαστικών όπως και των μαμούθ έγινε σταδιακά, και σε αυτήν συντέλεσαν πολλοί παράγοντες, όπως η κλιματική αλλαγή που βιώνουμε σήμερα με την άνοδο των θερμοκρασιών, αλλαγές στη βλάστηση, στα οικοσυστήματα και στην τροφική αλυσίδα, καθώς και η εξάπλωση των προϊστορικών ανθρώπων κυνηγών. Η πανίδα της Κω, πριν από 10.000 χρόνια, φιλοξενούσε αρκετά άγρια ζώα όσο υπήρχε ο Ερμαφρόδιτος Ισθμός δηλαδή η γέφυρα επικοινωνίας με την Μικρασία. Οι αρχαίοι κάτοικοι του νησιού είναι πολύ πιθανό να ήρθαν σε επαφή και να έζησαν μαζί τους. Τα μαμούθ οι πρόγονοι του σημερινού ελέφαντα, έζησαν περίπου 5 εκ.χρόνια-4.500 χρόνια πριν σύμφωνα με τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα. Δεν αποκλείεται στο νησί να υπάρχουν δείγματα από τα τελευταία μαμούθ λίγο πριν συμβεί η Φλάνδρια επίκλυση και κλείσει για τελευταία φορά η δίοδος με την απέναντι μικρασιατική στεριά. Τα εδάφη της Κω, δεν περιέχουν μόνο απολιθώματα από μεγάλα θηλαστικά. Κρύβουν μεγάλη ποικιλία από διάφορα είδη απο παλαιότερες γεωλογικές περιόδους. Άλλωστε στην Κω ο Desio βρήκε τα αρχαιότερα απολιθώματα, από μικροσκοπικά βρυόζωα,της Ελλάδας.

Πηγή : https://www.geodifhs.com/kappaomegaiotaalpha/mammuth_kos

https://www.archaiologia.gr/blog/issue/%CE%B7-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%8A%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%86%CF%8D%CF%83%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/

Τα άγνωστα ζώα της προϊστορικής Ελλάδας (Μέρος Α)

Ενα μικρό εξελικτικό θαύμα έζησε η μεγαλόνησος πριν από 540.000 χρόνια, ένα μοναδικό φαινόμενο που ήρθε στο φως με τις ανασκαφές του Πανεπιστημίου Αθηνών στο οροπέδιο Καθαρό. Νάνοι ελέφαντες, νάνοι ιπποπόταμοι και ελάφια ήταν οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού, αποδυόμενοι σ'' έναν εξελικτικό αγώνα που τερματίστηκε με την έλευση του ανθρώπου. Πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια η Κρήτη, η οποία μέχρι τότε βρισκόταν κάτω από τη θάλασσα, άρχισε να αναδύεται. Το νησί ήταν αρχικά κενό. Μετά, όταν αναπτύχθηκε η βλάστηση, έφθασαν τα πουλιά φέρνοντας μαζί τους αβγά σαλιγκαριών και άλλων μικρών ζώων. Στην Κρήτη όμως δεν μπορούσαν να φθάσουν τα μεγάλα ζώα και αυτό γιατί το νησί χωριζόταν τότε, όπως και σήμερα, από την ηπειρωτική χέρσο με ευρύ θαλάσσιο διάδρομο.

Πριν από 540.000 χρόνια το κλίμα της Γης έγινε ψυχρότερο και οι πάγοι του Βορείου Πόλου άρχισαν να επεκτείνονται. Είχε αρχίσει η εποχή των παγετώνων. Τότε, αντί να βρέχει και το νερό να επιστρέφει στη θάλασσα, χιόνιζε και τεράστιες ποσότητες νερού πάγωναν και συγκεντρώνονταν στους παγετώνες. Σταδιακά η στάθμη της θάλασσας υποχώρησε και η απόσταση της Κρήτης από την Πελοπόννησο μίκρυνε. Την περίοδο αυτή μικρές αγέλες ιπποποτάμων που ζούσαν στη Πελοπόννησο, πιθανώς εξαιτίας κάποιων πλημμυρών, παρασύρθηκαν προς τη θάλασσα. Οι ιπποπόταμοι, καίτοι περνούν πολλές ώρες μέσα στις λίμνες και στα ποτάμια, είναι βαρύτεροι από το νερό και δεν κολυμπούν. Το αλμυρό όμως νερό είναι πυκνότερο, έχει μεγαλύτερο ειδικό βάρος και μέσα στη θάλασσα έχουν μεγαλύτερη άνωση και επιπλέουν. Αυτό φαίνεται ότι έσωσε την αγέλη των ιπποποτάμων, οι οποίοι παρασυρμένοι από τα ρεύματα έφθασαν ως την Κρήτη. Η εποχή των παγετώνων δεν διήρκεσε πολύ και όταν οι πάγοι άρχισαν να λιώνουν η στάθμη της θάλασσας ανήλθε εκ νέου, με αποτέλεσμα η απόσταση του νησιού από την ηπειρωτική χέρσο να μεγαλώσει ξανά. Το ταξίδι προς την Κρήτη μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο κατά τη διάρκεια της παγετώδους περιόδου, όπου η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλή. Είναι πιθανόν παρόμοια ταξίδια να πραγματοποιήθηκαν και κατά τη διάρκεια των θερμών περιόδων, τότε όμως η απόσταση του νησιού από την ηπειρωτική χέρσο ήταν ανάλογη με τη σημερινή, με συνέπεια τα ζώα να πνίγονται προτού φτάσουν στη ξηρά.

Στην Κρήτη οι ιπποπόταμοι βρήκαν ένα μέρος ουσιαστικά ακατοίκητο από άλλα μεγάλα θηλαστικά. Τα μόνα μεγάλα ζώα που υπήρχαν στο νησί ήταν οι ελέφαντες, οι οποίοι είχαν καταφτάσει στην Κρήτη με παρόμοιο τρόπο. Καθώς δεν υπήρχαν άλλα μεγάλα φυτοφάγα και προπαντός κανένα σαρκοφάγο αρπακτικό, οι ιπποπόταμοι και οι ελέφαντες άρχισαν να αναπτύσσονται ανενόχλητοι. Σύντομα ο πληθυσμός τους αυξήθηκε τόσο ώστε αντιμετώπιζαν προβλήματα υπερπληθυσμού. Τα ζώα έτρωγαν οτιδήποτε μπορούσε να φαγωθεί, βλάπτοντας ανεπανόρθωτα τη χλωρίδα του νησιού. Η υπερβόσκηση οδήγησε τελικά σε εξαφάνιση όλων των φυσικών πόρων και αναπόφευκτα σε μαζικό λοιμό από τον οποίον επέζησαν πολύ λίγα άτομα. Αυτή η διαδικασία φαίνεται ότι ακολουθήθηκε πολλές φορές. Για να αντιμετωπίσουν τη μεγάλη έλλειψη τροφής οι ιπποπόταμοι και οι ελέφαντες οδηγήθηκαν εξελικτικά προς είδη με μικρότερο μέγεθος και προσαρμόστηκαν στο περιβάλλον. Ετσι οι ιπποπόταμοι της Κρήτης είχαν μέγεθος χοίρου και οι ελέφαντες αγελάδας. Επιπλέον τα ζώα αυτά ανέπτυξαν εξαιρετικές αναρριχητικές ικανότητες στα βραχώδη εδάφη των βουνών της νήσου. Για παράδειγμα, οι ιπποπόταμοι στης Κρήτης μπορούσαν να σκαρφαλώνουν με μεγάλη άνεση από τις παραθαλάσσιες πεδινές περιοχές του Αλμυρού, όπου περνούσαν τους χειμώνες, ενώ την καλοκαιρινή περίοδο προτιμούσαν να κατευθύνονται προς το οροπέδιο του Καθαρού του Λασιθίου. Εκεί υπήρχαν μικρές εποχικές λίμνες μέσα στις οποίες προτιμούσαν να διαβιούν όπως οι ηπειρωτικοί συγγενείς τους.

Η εποχή όμως των ιπποποτάμων της Κρήτης κάποτε έφτασε στο τέλος της. Πριν από εκατό χιλιάδες χρόνια το κλίμα της Γης έγινε ξανά ψυχρό και μια δεύτερη εποχή των παγετώνων άρχισε. Μια άλλη φορά η στάθμη της θάλασσας υποχώρησε και η απόσταση της Κρήτης από την Πελοπόννησο μίκρυνε. Αυτή τη φορά αγέλες ελαφιών κατάφεραν να διασχίσουν τη θάλασσα. Τα ελάφια, σε αντίθεση με τους ιπποποτάμους, κολυμπάνε το ίδιο καλά στο γλυκό και στο αλμυρό νερό. Δεν μπορούν όμως να διασχίσουν μεγάλες αποστάσεις. Φαίνεται ότι το συγκεκριμένο ταξίδι αποτελούσε ακραία κατάσταση, πιθανόν λόγω ρευμάτων ή υποεκτίμησης της πραγματικής απόστασης μεταξύ Κρήτης και ηπειρωτικής χέρσου. Οταν τα ελάφια έφτασαν στην Κρήτη, όπως ακριβώς και οι ιπποπόταμοι πριν από αυτά, άρχισαν να αναπτύσσονται ανενόχλητα. Σύντομα εξελίχθηκαν προς οκτώ διαφορετικά είδη με διάφορα μεγέθη. Τα μικρόσωμα διαβιούσαν στις απόκρημνες πλαγιές των βουνών, τα μεσαίου μεγέθους στις πεδιάδες και τα μεγαλόσωμα στα δάση. Ο μεγάλος αριθμός των ελαφιών προκάλεσε υπερκατανάλωση της χλωρίδας ως και καταστροφή της. (Παρόμοιες καταστροφές επιφέρουν τα σημερινά αιγοπρόβατα.) Τα ελάφια αποδείχθηκαν πιο ευπροσάρμοστα από τους ιπποποτάμους, τους οποίους οδήγησαν τελικά σε εξαφάνιση. Η τελευταία παρουσία νάνων ιπποποτάμων και νάνων ελεφάντων έχει πιστοποιηθεί στο Καθαρό και στη Ζάκρο πριν από 14.000 χρόνια. Τα ελάφια κυριάρχησαν σχεδόν επί 100.000 χρόνια, όταν ένα άλλο είδος ήρθε στο νησί, αυτή τη φορά όχι κολυμπώντας αλλά με σχεδίες και πλοία: πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι αποίκησαν την Κρήτη. Τα οικοδίαιτα ζώα που έφεραν μαζί τους σε συνδυασμό με το κυνήγι ήταν οι αιτίες που οδήγησαν τα ενδημικά ελάφια σε εξαφάνιση.

Αυτό που έκαναν οι άνθρωποι στην Κρήτη επαναλήφθηκε σε πολλά νησιά του πλανήτη. Ειδικά τα τελευταία 300 χρόνια η επέκταση του ανθρώπου κατέστρεψε όλα σχεδόν τα νησιωτικά περιβάλλοντα. Σήμερα έχουν απομείνει ελάχιστα νησιά στον κόσμο με παρόμοια ενδημικά θηλαστικά, το μέλλον των οποίων παραμένει αβέβαιο. Η ύπαρξη απολιθωμένων ιπποποτάμων στο οροπέδιο Καθαρό του Λασιθίου Κρήτης ήταν γνωστή στον επιστημονικό κόσμο από τα μέσα του 19ου αιώνα. Αναφορές και περιγραφές απολιθωμένων οστών δημοσιεύτηκαν από διαφόρους συγγραφείς, οι οποίοι διαπίστωσαν το μικρό μέγεθος των ιπποποτάμων του οροπεδίου Καθαρού, δεν μπόρεσαν όμως να διατυπώσουν ικανοποιητική εξήγηση για αυτό το φαινόμενο. Απολιθώματα έχουν ανακαλυφθεί στα λιμναία ιζήματα του Πλειστοκαίνου, ανάμεσα στα βουνά του οροπεδίου του Καθαρού της Κρήτης, που είναι ένα από τα ωραιότερα τοπία του νησιού. Στα λιμναία λοιπόν ιζήματα του Πλειστοκαίνου στο Καθαρό έχουν ανασυρθεί εκατοντάδες οστά νάνων ιπποποτάμων. Το ότι το οροπέδιο του Καθαρού, πάνω από την Κριτσά, είναι κατάσπαρτο από θραύσματα οστών ιπποποτάμων, των σπάνιων αυτών μεγάλων ζώων που παρόμοιά τους σώζονται σήμερα μόνο στην Αφρική, είναι γνωστό σε πολλές γενεές ντόπιων. 

Πηγή : http://frontoffice-147.dev.edu.uoc.gr/natural-enviroment/Fauna/prehistoryanimals.html

Χήνες : Τα πτηνά φρουροί φύλακες που έσωσαν την αρχαία Ρώμη

Η χήνα είναι γένος πτηνών, με την επιστημονική ονομασία Anser (Χην), που περιλαμβάνει περί τα 15 είδη, τα οποία ζουν σε ψυχρές περιοχές. Ανήκει στην οικογένεια των Νησσιδών (Anatidae), στην οποία υπάγονται και οι κύκνοι, που είναι συνήθως μεγαλύτεροι από τις χήνες και οι πάπιες, οι οποίες είναι μικρότερες από τις χήνες. Υπάγεται στην τάξη Χηνόμορφα. Έχει σταχτί και άσπρο χρώμα, με μακρύ λαιμό. Ζει πάντα κοντά σε λίμνες, έλη και ποτάμια. Έχει εξημερωθεί εδώ και εκατοντάδες χρόνια πριν. Η κατοικίδια χήνα εκτρέφεται για τα αυγά της, το φτέρωμα και κυρίως το νόστιμο κρέας της. Η αναπαραγωγή γίνεται συνήθως σε όλη τη διάρκεια της ζωής της χήνας. Γεννά έναν μικρό αριθμό αυγών σε σύγκριση με τις πάπιες, Το θηλυκό κατασκευάζει τη φωλιά ανάμεσα σε καλάμια και αναλαμβάνει την επώαση των αυγών. Το αρσενικό επίσης επιμελείται τα μικρά. Δεν είναι όλα τα ζευγάρια ετεροφυλόφιλα, καθώς τόσο τα θηλυκά όσο και τα αρσενικά συγκροτούν συχνά ή και σπάνια ζευγάρια με πτηνά του ιδίου φύλου, κάτι που εξαρτάται και από το είδος. Σημαντικά μεγάλος αριθμός των ετεροφυλόφιλων ζευγαριών έχουν ενεργή σεξουαλική ζωή, όμως δεν μπορούν να κάνουν απογόνους. Τα πιο πολλά είδη στην Ευρώπη, στην Ασία και στη Βόρεια Αμερική είναι αποδημητικά, όπως οι σταχτόχηνες και οι χωραφόχηνες. Αυτές οι αγριόχηνες περνούν το καλοκαίρι στα έλη της Κεντρικής και της Βόρειας Ευρώπης, όπου και αναπαράγονται. Το φθινόπωρο μεταναστεύουν σε λίμνες και ποτάμια της Νότιας Ευρώπης, γι’ αυτό και απαντούν την εποχή αυτή στην Ελλάδα. Η κατοικίδια χήνα προέρχεται από την σταχτόχηνα. Ο λαιμός της είναι μεγάλος σε μήκος και το ράμφος της είναι μέτριο. Επενδύεται με ευαίσθητο και μαλακό δέρμα, που έχει εγκάρσια ελάσματα, τα οποία σχηματίζουν ένα είδος φίλτρου. Τα τρία εμπρόσθια δάχτυλα των ποδιών των χηνών είναι συνδεδεμένα με νηκτική μεμβράνη. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στα πουλιά να περπατούν με άνεση πάνω στο έδαφος. Τα πόδια τους γενικά είναι χαμηλά. Παράλληλα, οι χήνες κολυμπούν με ευκολία και πετούν για πολλή ώρα, χωρίς να είναι γρήγορες. 

Το πτηνό ήταν κάποτε σεβαστό σε όλη την Ευρασία. Συνδέθηκε με τη θεά της θεραπείας, την Γκούλα, πρόδρομο της σουμέριιας θεάς Ιστάρ, στις πόλεις του δέλτα του Τίγρη-Ευφράτη πριν από περίπου 5.000 χρόνια. Στην Αρχαία Αίγυπτο, οι χήνες συμβόλιζαν τον Θεό του ήλιου Ra. Στην Αρχαία Ελλάδα και στη Ρώμη συσχετίστηκαν με τη θεά της αγάπης, την Αφροδίτη, και το χοντρό λίπος χρησιμοποιήθηκε ως αφροδισιακό. Δεδομένου ότι ήταν ιερά πτηνά, φυλάσσονταν στον λόφο του Καπιτωλίου της Ρώμης, από όπου έκαναν φασαρία και ήταν ο “συναγερμος” όταν οι Γαλάτες επιτέθηκαν το 390 π.Χ. Οι οικόσιτες χήνες είναι πουλερικά τα οποία βρίσκονται σε διαρκή υπερεγρήγορση. Σύμφωνα με τον Λίβιο (5.47) κοπάδι από ιερές χήνες, οι οποίες εκτρέφονταν στο Ιερό της Ήρας επί του Καπιτωλίνου Λόφου, έσωσε την Ρώμη από νυκτερινή επίθεση του Βρέννου και των Γαλατών του περί το 390 π.Χ. Με τον πρώτο Γαλάτη να σκαρφαλώνει πάνω στον προμαχώνα, οι φύλακες σκύλοι παρέμειναν σιωπηλοί, αλλά οι χήνες άρχισαν να κακαρίζουν, ειδοποιώντας έγκαιρα την Ρωμαϊκή φρουρά να απωθήσει τους επιτιθέμενους.

Πάντα νόμιζα πως η ιστορία με τις χήνες του Καπιτωλίου, που ξεσήκωσαν τον κόσμο όταν οι Γαλάτες προσπάθησαν να επιτεθούν στη Ρώμη, ήταν μια ιστορία σαν αυτές που διηγούνταν οι αρχαίοι για να εξηγήσουν διάφορα συμβάντα. Όμως, η φήμη που συνοδεύει τις χήνες του Καπιτωλίου δεν είναι ούτε αβάσιμη ούτε οφείλεται σε μύθο ή σε σύμπτωση. Απόδειξη γι’ αυτό αποτελεί το ότι οι χήνες της Γουινέας, αυτά τα όμορφα και σπάνια στην Ευρώπη νεροπούλια, θεωρούνται οι καλύτεροι φύλακες, ανώτεροι ακόμα κι από τους σκύλους. Η εκπληκτική τους ακοή και οι δυνατές κραυγές τους τις καθιστούν αναντικατάστατες σε κτήματα και σπίτια με αυλή. Αντιλαμβάνονται ακόμα και νυχτερινούς επισκέπτες, λες και δεν κοιμούνται ούτε με το πιο βαθύ σκοτάδι. Στη Ρώμη έχουν να το λένε για τις χήνες του Καπιτωλίου, οι οποίες όταν οι Γαλάτες επιτέθηκαν εναντίον της αιφνιδιαστικά μια νύχτα, το 400 περίπου π.Χ., κι ενώ οι φρουροί της πόλης είχαν αφεθεί στην αγκαλιά του ύπνου και θα χάνονταν όλοι στα σίγουρα, δεν υπολόγισαν όμως τις χήνες του ναού της Ήρας που με τις τσιριχτές κραυγές τους ξύπνησαν τους στρατιώτες που κατόρθωσαν έτσι να αποκρούσουν τους εχθρούς. Έκτοτε οι χήνες αναφέρονται σαν σωτήρες της πόλης κι η φράση απέμεινε να συμβολίζει οτιδήποτε κι οποιονδήποτε προειδοποιεί για τυχόν επερχόμενες συμφορές. Η παράδοση αναφέρει ότι ένα βράδυ τον ξύπνησαν οι φωνές από κάποιες χήνες και έτσι αντιλήφθηκε ότι οι Γαλάτες ετοίμαζαν νυχτερινή επίθεση και μπόρεσε να τους αποτρέψει. Από τότε, οι χήνες θεωρούνταν ιερές και τις έτρεφε το κράτος από το θησαυροφυλάκιό του. Κάθε χρόνο γινόταν παρέλαση όπου έδειχναν μια καλοθρεμμένη χήνα.

Η Ρώμη καθ’ οδόν προς την επέκταση της επιρροής της δια των όπλων στην Ιταλική Χερσόνησο ευρέθη αντιμέτωπη με τους γειτονικούς της λαούς, κυρίως τους Ετρούσκους, αλλά σταδιακώς κατόρθωσε να επεκτείνει την επικράτειά της με συνεχείς κατακτήσεις και είχε καταστεί κατά την διάρκεια του 5ου αι. π.Χ. τουλάχιστον υπολογίσιμος αν όχι ακόμη κυρίαρχος δύναμη στην κεντρική Ιταλία. ενώ η Ρώμη προσπαθούσε να καθυποτάξει τους γείτονές της και ευρίσκετο σε διαρκείς αψιμαχίες και πολέμους, ένας αντίπαλος από τον Βορρά εμφανίσθηκε, στον οποίον αρχικώς οι Ρωμαίοι δεν έδωσαν την δέουσα προσοχή. Επρόκειτο για τους Κέλτες, που οι Ρωμαίοι τους ονόμαζαν Γαλάτες. αυτοί είχαν κάνει την εμφάνισή τους στην Ιταλική Χερσόνησο εδώ και ένα αιώνα πριν, και διαρκώς επεκτείνοντο προς νότον. Οι Ρωμαίοι περί τα τέλη του 5ου αι. π.Χ. είχαν εμπλακεί σε ένα χρονοβόρο και ατελέσφορο πόλεμο με την γειτονική βόρεια πόλη των Βεϊων (Veii), μιας από τις πλουσιότερες και ισχυρότερες πόλεις των Ετρούσκων. (Τίτος Λίβιος, Ρωμαϊκή Ιστορία 5.21) Η πολιορκία της πόλεως άρχισε το 405 π. Χ., και επί πέντε συνεχή έτη οι Ρωμαίοι είχαν στρατοπεδεύσει κάτω από τα τείχη της πόλεως , χωρίς να κατορθώσουν να την εκπορθήσουν. Τελικώς, μόλις το 396 κατόρθωσαν να την υποτάξουν, έχοντας όμως υποστεί όλα αυτά τα χρόνια σημαντικές απώλειες που είχαν εξασθενήσει την δύναμη του ρωμαϊκού στρατού. Τότε, έφθασε μήνυμα στην Ρώμη από την πόλη Κλούσιο (Clusium) βορείως της Ρώμης ότι έρχονται οι Γαλάτες, αλλά οι Ρωμαίοι δεν ανησύχησαν. Όταν όμως χιλιάδες Γαλάτες εμφανίσθηκαν ξαφνικά μπροστά στα τείχη του Κλουσίου, η απειλή για την πόλη ήταν πολύ μεγάλη, ώστε αναγκάσθηκαν να στείλουν απεσταλμένους στην Ρώμη και να ζητήσουν την βοήθειά της εμπρός στον μεγάλο κίνδυνο, παρ’ όλο που δεν διατηρούσαν φιλικές σχέσεις ή επίσημες συνθήκες με τους Ρωμαίους, όπως σημειώνει ο Λίβιος (5.36). Η Ρωμαϊκή Γερουσία απέρριψε την αίτηση βοηθείας διότι η Ρώμη, μετά από μία τριακονταετία συνεχών πολέμων δεν διέθετε πλέον πολυάριθμο και ισχυρό στρατό. Αντιθέτως, η Ρώμη απέστειλε πρέσβεις στους Γαλάτες με προτάσεις ειρήνης. Όταν οι Γαλάτες αντιμετώπισαν την ρωμαϊκή πρεσβεία με περιφρόνηση, οι Ρωμαίοι απεσταλμένοι, παρασυρθέντες από θυμό για την προσβολή, έσυραν τα ξίφη τους και προκάλεσαν τους Γαλάτες. Οι τελευταίοι δεν άφησαν αναπάντητη την πρόκληση και με μία φωνή ανέκραξαν: “Προς την Ρώμη!”.

Ο ρωμαϊκός στρατός παρατατάχθηκε μπροστά από τον Τίβερη ποταμό, αλλά η γραμμή μάχης του ήσαν δεν είχε βάθος. Οι Γαλάτες σαφώς υπερτερούσαν αριθμητικώς του ολιγαριθμοτέρου ρωμαϊκού στρατού. Οι Γαλάτες επετέθησαν στα πλαϊνά των Ρωμαίων και άρχισαν να τους κατασφάζουν. Εν συνεχεία, οι Ρωμαίοι ετράπησαν σε φυγή και πολλοί επνίγησαν από το βάρος των πανοπλιών τους στον Τίβερη ποταμό. Οι Γαλάτες, ανεμπόδιστοι πλέον, εισέβαλαν στην πόλη, σκοτώνοντας και καταστρέφοντας ό,τι εύρισκαν μπροστά τους. Οι Ρωμαίοι είχαν αποσυρθεί από τις συνοικίες της πόλεως και κατέφυγαν για ασφάλεια στο Καπιτώλιο. Οι Γαλάτες τους κύκλωσαν, αλλά δεν μπορούσαν να τους προσβάλουν. Έτσι, απεφάσισαν να πυρπολήσουν την Ρώμη και να συνεχίσουν την πολιορκία έως ότου οι Ρωμαίοι παραδοθούν από πείνα, όμως οι κακές συνθήκες υγιεινής στο γαλατικό στρατόπεδο, η πολυκοσμία, οι στάχτες από την καμμένη Ρώμη, οδήγησαν στην εκδήλωση επιδημίας οι Γαλάτες πέθαιναν κατά εκατοντάδες (Λίβιος, 5.41-47).

Στην κρίσιμη για την τύχη της Ρώμης, οι Έλληνες της Μασσαλίας έδωσαν την λύση και έσωσαν τους Ρωμαίους. Παλαιότερα, η ελληνική αποικία της Μασσαλίας είχε βρεθεί αντιμέτωπη με την απειλή των Γαλατών, όμως τους εξαγόρασαν με πολλά χρήματα και οι Γάλατες έλυσαν την πολιορκία. Την ίδια μέθοδο εσκέφθησαν να εφαρμόσουν και οι Ρωμαίοι, κατόπιν μάλιστα προτροπής και ενισχύσεως από τους Έλληνες Μασσαλιώτες. Αφού η Μασσαλία γλύτωσε από τους Γαλάτες, οι Μασσαλιώτες έστειλαν απεσταλμένους στο μαντείο του Απόλλωνος στους Δελφούς για να τον ευχαριστήσουν για την σωτηρία της πόλεώς τους. Στην οδόν της επιστροφής, οι Μασσαλιώτες απεσταλμένοι επληροφορήθησαν τα συμβαίνοντα στην Ρώμη και τον αποκλεισμό των Ρωμαίων στο Καπιτώλιο. Μετέφεραν τα νέα στην Μασσαλία, όπου οι αρχές της πόλεως απεφάσισαν να συγκεντρώσουν χρήματα και χρυσό από το δημόσιο θησαυροφυλάκιο και από τους πλουσίους πολίτες, και να στείλουν στους Ρωμαίους, ώστε να εξαγοράσουν τους Γαλάτες, Και πράγματι, οι Γαλάτες πήραν τον χρυσό και τα χρήματα, έλυσαν τον αποκλεισμό, και απεσύρθησαν προς την βόρειο Ιταλία. Οι Ρωμαίοι άρχισαν να ανοικοδομούν την κατεστραμμένη τους πόλη. Η βοήθεια των Μασσαλιωτών την κρίσιμη στιγμή προς τους Ρωμαίους έγινε απαρχή για την μεταξύ τους φιλία και συμμαχία. Έτσι έληξε η πρώτη άλωση της Ρώμης το 390 π.Χ. από τους Γαλάτες, αφήνοντας πίσω της ένα βαρύ πλήγμα στο γόητρο και τις φιλοδοξίες της Ρώμης, αλλά και μεγάλες καταστροφές στην ίδια την πόλη της Ρώμης. Οι Ρωμαίοι ανοικοδόμησαν τόσο βιαστικά την καμμένη τους πόλη, χωρίς να δώσουν σημασία σε ένα οργανωμένο ρυμοτομικό σχέδιο, “χωρίς καν να προσέξουν οι οδοί να είναι ευθείες” (Λίβιος 5.55) και αυτό επηρέασε την μετέπειτα αστική ανάπτυξη της πόλεως.

Πηγή : http://www.oasisfarm.eu/%CF%87%CE%AE%CE%BD%CE%B5%CF%82/

http://roma-msa.blogspot.com/2016/09/blog-post_44.html

https://greek_greek.enacademic.com/224791/%CE%9C%CE%AC%CE%BD%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%82%2C_%CE%9A%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CF%89%CE%BB%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82_%CE%9C%CE%AC%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%82

https://chilonas.com/2017/04/07/httpwp-mep1op6y-484/

Βουκεφάλας : Το πιο διάσημο άλογο της ελληνικής Ιστορίας

Κανένα ίσως άλογο στην ιστορία δεν είχε την τύχη της επωνυμίας του Βουκεφάλα, του μοναδικού ίσως αλόγου που μοιράστηκε ένα μέρος από τη δόξα του αναβάτη του….Ο Βουκεφάλας το άλογο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ένα από τα πιο γνωστά άλογα στην παγκόσμια ιστορία, ενέπνευσε πολλούς καλλιτέχνες και λόγω του ότι ο Μέγας Αλέξανδρος δεν το αποχωριζόταν ποτέ, απεικονίζεται σε πολλά έργα τέχνης. Απεικόνισή του υπάρχει, σε μικρής κλίμακας χάλκινο αγαλματίδιο που αφιέρωσε ο Αλέξανδρος στο Ιερό του Δία στο Δίον της Μακεδονίας μετά τον Γρανικό, αλλά και σε αναμνηστικό αργυρό νόμισμα που κυκλοφόρησε μετά την νίκη εναντίον των Ινδών, έχουμε απεικόνιση του Βουκεφάλα με τον Αλέξανδρο να αντιμετωπίζει τον Πώρο και τον ελέφαντά του στις όχθες του Υδάσπη ποταμού.

Πολλές φορές περιγράφεται ως σκούρου χρώματος, ψηλό και πολύ δυνατό, όπως άλλωστε τα περισσότερα Θεσσαλικά άλογα εκείνης της εποχής. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Φιλόνικος ο Θεσσαλός, ένας έμπορος αλόγων, πρότεινε στον Φίλιππο της Μακεδονίας, να αγοράσει τον Βουκεφάλα για δεκατρία τάλαντα. Η ετυμηγορία των παρευρισκόμενων Μακεδόνων ήταν ότι πρόκειται για ένα άγριο και ατίθασσο άλογο, το οποίο κανείς δεν θα μπορούσε να δαμάσει. Ο Φίλιππος ήταν έτοιμος να απορρίψει την προσφορά αν δεν παρέμβαινε ο γιος του Αλέξανδρος. Ο νεαρός τότε Αλέξανδρος παρατηρώντας τη συμπεριφορά του αλόγου, διαπίστωσε ότι φοβόταν τη σκιά του. Έτσι, πλησιάζοντάς το, άρπαξε τα χαλινάρια του και το έστρεψε προς τον ήλιο. Αφού το άλογο δεν έβλεπε την σκιά του, ηρέμησε και έτσι κατάφερε ο Αλέξανδρος να το ιππεύσει. Οι παρευρισκόμενοι ζητωκραύγασαν τον νεαρό Αλέξανδρο και ο πατέρας του Φίλιππος, λένε από τη μεγάλη χαρά του, τον ασπάστηκε και του είπε: «Γιε μου, ψάξε για βασίλειο αντάξιό σου. Η Μακεδονία είναι μικρό βασίλειο για να σε χωρέσει».

Ο Πλούταρχος στο έργο του Αλέξανδρος (6.1-8) περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο Αλέξανδρος δάμασε τον Βουκεφάλα: Όταν κάποτε ο Φιλόνικος ο Θεσσαλός έφερε στον Φίλιππο τον Βουκεφάλα, για να τον αγοράσει για τριάντα τάλαντα, κατέβηκαν στην πεδιάδα για να δοκιμάσουν το άλογο που φαινόταν ότι ήταν άγριο και τελείως ατίθασο, γιατί ούτε αναβάτη δεχόταν ούτε υπάκουε στη φωνή κανενός από τους ανθρώπους του Φιλίππου, αλλά αγρίευε σε όλους. Τότε ο Φίλιππος θύμωσε και διέταξε να απομακρύνουν το άλογο, επειδή πίστευε ότι ήταν τελείως άγριο και αδάμαστο· ο Αλέξανδρος όμως που ήταν μπροστά στη σκηνή είπε «τι άλογο χάνουν, επειδή δεν έχουν την ικανότητα και το θάρρος να το δαμάσουν!». Στην αρχή ο Φίλιππος παρέμεινε σιωπηλός· επειδή όμως ο Αλέξανδρος συνεχώς μουρμούριζε και δυσανασχετούσε του είπε: «Επικρίνεις τους μεγαλυτέρους σου, νομίζοντας ότι γνωρίζεις κάτι περισσότερο από αυτούς ή ότι είσαι ικανότερος να δαμάσεις ένα άλογο;» «Αυτό το άλογο» είπε ο Αλέξανδρος «σίγουρα θα μπορούσα να το δαμάσω καλύτερα από κάθε άλλον». «Κι αν δεν τα καταφέρεις, ποια θα είναι η τιμωρία για το θράσος σου;» «Μα τον Δία» είπε «θα πληρώσω την αξία του αλόγου». Τα λόγια αυτά προκάλεσαν γέλια· έπειτα, αφού συμφώνησαν μεταξύ τους το ύψος του ποσού, ο Αλέξανδρος έτρεξε αμέσως στο άλογο και παίρνοντας στα χέρια του τα χαλινάρια το έστρεψε προς τον ήλιο, γιατί κατάλαβε, όπως φαίνεται, ότι το άλογο τρόμαζε, επειδή έβλεπε τη σκιά του να πέφτει μπροστά του και να σαλεύει. Κι αφού έτρεξε για λίγο στο πλάι του και το χάιδεψε, όταν είδε ότι ήταν γεμάτο δύναμη και ορμή, έβγαλε ήσυχα τη χλαμύδα του και με ένα πήδημα το καβάλησε με ασφάλεια. Έπειτα τραβώντας ελαφρά με τα λουριά το χαλινάρι, χωρίς να το πληγώνει ή να το πονά, το κρατούσε υπό τον έλεγχό του· μόλις όμως είδε ότι το άλογο έπαψε να είναι άγριο κι αδημονούσε να τρέξει, το άφησε να καλπάσει προτρέποντάς το με δυνατή φωνή και χτυπώντας το με το πόδι του. Στην συντροφιά του Φιλίππου επικράτησε στην αρχή αγωνία και σιωπή· όταν όμως ο Αλέξανδρος έκανε στροφή και επέστρεψε ασφαλής κοντά τους, περήφανος και χαρούμενος, τότε οι άλλοι όλοι ξέσπασαν σε κραυγές χαράς, ενώ ο πατέρας του λένε ότι δάκρυσε κιόλας από την χαρά του κι όταν ο Αλέξανδρος κατέβηκε από το άλογο τον φίλησε και του είπε: «Παιδί μου, αναζήτησε βασίλειο αντάξιό σου, γιατί η Μακεδονία δεν σε χωράει».

Ο Αλέξανδρος λέγεται πως ονόμασε το άλογό του Βουκεφάλα, πολύ πιθανόν από το εύρος του μετώπου του. Όμως, σύμφωνα με το λεξικό του Ησύχιου, το Βουκεφάλας δεν ήταν απλά ένα όνομα, αλλά μια κατηγορία θεσσαλικών αλόγων που έφεραν ένα βούκρανον (βους+κρανίον), δηλ. ένα κεφάλι βοδιού, ως σήμα κατατεθέν των θεσσαλικών ιπποφορβείων, σταμπαρισμένο με πυρωμένο σίδερο στα καπούλια τους. Έτσι η ονομασία πιθανώς προκύπτει από τα καπούλια του αλόγου και όχι το κεφάλι του. Μία άλλη πληροφορία σχετικά με τον Βουκεφάλα που έχει γίνει γνωστή είναι ότι ήταν εκπαιδευμένος να γονατίζει και να περιμένει προκειμένου να βοηθήσει τον αναβάτη του να τον ιππεύσει. Αυτή η ικανότητα συχνά αποδεικνυόταν ζωτικής σημασίας στο πεδίο της μάχης στην περίπτωση που ο αναβάτης έπεφτε λόγω τραυματισμού ή από άλλη αιτία, ειδικά σε μία εποχή που ο στρατιωτικός εξοπλισμός ήταν ιδιαίτερα βαρύς και δεν υπήρχαν ακόμα αναβολείς και το γρήγορο ανέβασμα στο άλογο μπορεί να ήταν η διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο ενός πολεμιστή. Τα άλογα των Ελλήνων όμως συνήθως δεν είχαν τέτοιου είδους εκπαίδευση. Οι Έλληνες ίππευαν κρατώντας την χαίτη του αλόγου και με την βοήθεια ενός μπαστουνιού. Τα μόνο άλογα που γνώριζαν να γονατίζουν ήταν τα σκυθικά Άκαλ Τέπε που θεωρούνταν τα καλύτερα πολεμικά άτια της εποχής. Αυτό οδήγησε ορισμένους να υποθέσουν ότι ίσως ο Βουκεφάλας να ήταν σκυθικό άλογο τύπου Άκαλ Τέπε εκπαιδευμένος από τους Σκύθες, τον λαό των Αμαζόνων. Ο Βουκεφάλας θα γινόταν το άλογο που συντρόφευε τον Μέγα Αλέξανδρο για τα επόμενα περίπου 20 χρόνια. Τόσο πολύ αγαπούσε το άλογό του ώστε, όταν εκείνο πέθανε από φυσικά αίτια λίγο καιρό μετά τη μάχη του Υδάσπη, έδωσε το όνομά του σε μια πόλη της Ασίας στην Ινδία που την ονόμασε Βουκεφάλα.

Πηγή : http://www.artkarditsa.gr/index.php/ellada/1265-voukefalas-to-thessaliko-alogo-tou-m-aleksandrou-stin-texni

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL102/457/3003,12061/extras/activities/index_11/index_11_voukefalas.html

Θεσσαλικά άλογα : Η ελληνική φυλή ίππων με ιστορία 12 χιλιάδων ετών

Στα 750 ανέρχονται τα άλογα της ελληνικής θεσσαλικής φυλής που βρίσκονται σε ολόκληρη τη Θεσσαλία, έχοντας σημειώσει σημαντική αύξηση τα τελευταία χρόνια. Μάλιστα, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων συμπεριέλαβε στη λίστα με τα υπό εξαφάνιση ζώα και τα άλογα της συγκεκριμένης φυλής. Τα παραπάνω αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κτηνοτρόφος Δημήτριος Δήμος, ο οποίος πριν από 30 χρόνια, απόφοιτος του τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, πήρε τη μεγάλη απόφαση να κάνει το παιδικό του όνειρο πραγματικότητα...Σε μια καταπράσινη περιοχή στην Αύρα Καλαμπάκας, στο νομό Τρικάλων, δημιούργησε το δικό του αγρόκτημα, όπου εκτός από σπάνιες φυλές αγελάδων, αυτόχθονου μαύρου χοίρου,(ο μοναδικός μεγάλος αμιγής πυρήνας στην Ελλάδα), προβάτων και άλλων οικόσιτων ζώων εκτρέφει και περίπου 60 άλογα της ελληνικής θεσσαλικής φυλής. "Εδώ και 10.000 χρόνια τα άλογα αυτής της φυλής υπάρχουν στη μορφή που είναι σήμερα" επισημαίνει ο κ. Δήμος. Εξηγεί δε, πως σε αυτά περιλαμβάνονται και τα άλογα που γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν στην Τρίκκη (σημερινά Τρίκαλα) και τα οποία κάλπαζαν ελεύθερα μέσα στο θεσσαλικό κάμπο καθώς και στις γύρω πλαγιές των βουνών και θαυμάζονταν από τους κατοίκους της περιοχής για την περηφάνια τους, το παράστημα τους και την ταχύτητα τους. "Κυρίως χρησιμοποιούνταν για ίππευση και όχι για γεωργικές εργασίες. Στη γεωργία χρησιμοποιήθηκαν αργότερα σε ελαφρά μορφή" συμπληρώνει ο κ. Δήμος.

Πάντως, μια σημαντική εξέλιξη στην προστασία αυτής της φυλής είναι και η ίδρυση της μη κερδοσκοπικής εταιρείας "Θεσσαλών Φίλιππος Ένωσις", πριν από έξι χρόνια, οι βασικοί σκοποί της οποίας είναι η συνδυασμένη μελέτη και έρευνα των προβλημάτων που οδηγούν στη μείωση του πληθυσμού των αυτοχθόνων φυλών ίππων Θεσσαλίας, η χαρτογράφηση και καταγραφή των πληθυσμών των αυτοχθόνων φυλών ίππων σε όλη τη χώρα, η δημιουργία μητρώων καταγραφής των πληθυσμών και των χαρακτηριστικών των φυλών σε όλη τη χώρα. Επίσης, στους σκοπούς εντάσσεται και η συλλογή και τήρηση των στοιχείων σήμανσης και ιδιοκτησίας, η τήρηση γενεαλογικών βιβλίων των ίππων των αυτοχθόνων φυλών, ο έλεγχος των αποδόσεων, η γενετική βελτίωση της φυλής με σκοπό τη διατήρηση των φυλετικών χαρακτηριστικών της και η ενίσχυση της σχετικής έρευνας. Οι ιδιοκτήτες των θεσσαλικών αλόγων, σύμφωνα με τον κ. Δήμο, φτάνουν σήμερα στους 110 σε ολόκληρη τη Θεσσαλία, ενώ για τα χαρακτηριστικά του θεσσαλικού αλόγου ο ίδιος αναφέρει:

"Το άλογο της θεσσαλικής φυλής ανήκει στους μικρόσωμους ίππους. Έχει χαρακτηριστικά ανατολικών φυλών, αφού σε εκείνες τις πανάρχαιες φυλές έχει τις ρίζες του. Έτσι το ύψος του είναι περίπου 125-135 εκατοστά. Από άποψη χρώματος θα λέγαμε ότι το κλασσικό χρώμα του θεσσαλικού αλόγου ήταν φαιό. Επίσης δεν ξεχνούμε τους χαρακτηρισμούς που αποδόθηκαν στους Θεσσαλούς ως 'ασπρο-αλογάδες' (Ridgeway, 1905). Άρα, πρέπει να υπήρχαν πολλά άτομα λευκού χρώματος. Δεν αποκλείεται, όμως, να υπήρχαν και άλογα με πιο σκούρα χρώματα, όπως το ορφνό, ένα χρώμα το οποίο συναντήσαμε συχνά κατά τη διάρκεια της περιοδείας μας στο Νομό Τρικάλων. Το θεσσαλικό άλογο παρουσιάζει ισχυρά άκρα, στα οποία δίδονταν ιδιαίτερη προσοχή, ουρά και χαίτη αρκετά μακριές, τράχηλο πολύ καλά προσαρμοσμένο στο υπόλοιπο σώμα".

Το Θεσσαλικό άλογο είναι από τις καλύτερες αυτόχθονες φυλές της Μεσογείου, παρουσιάζει ισχυρά άκρα στα οποία δίνεται ιδιαίτερη προσοχή, βραχείς κανόνες, ουρά και χαίτη αρκετά μακριές και τράχηλο πολύ καλά προσαρμοσμένο στο υπόλοιπο σώμα. Άλλωστε και ο Βουκεφάλας, το περίφημο άλογο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ανήκε στη φυλή Θεσσαλίας. “Από τα ομηρικά χρόνια τα άλογα και οι ιππείς της Θεσσαλίας είχαν ήδη αποκτήσει μεγάλη φήμη. Κατά την κλασική αρχαιότητα, τα θεσσαλικά άλογα αναφέρονται στους καταλόγους των νικητών στην Ολυμπία, και το Θεσσαλικό ιππικό θεωρείται μακράν το καλύτερο στην Ελλάδα. Ο Πίνδαρος μιλάει για τους Θεσσαλούς αναβάτες λευκών αλόγων και ο Σοφοκλής περιγράφει ένα άρμα από τη Θεσσαλία, που το έσερναν λευκά άλογα” . Θεσσαλικό ήταν και ο Βουκεφάλας, ίσως το πιό διάσημο άλογο της Ιστορίας. Λέγει ο Πλούταρχος, ότι ο Φιλόνικος ο Θεσσαλός πούλησε τον Βουκεφάλα στον Φίλιππο τον πατέρα του Αλέξανδρου για 13 τάλαντα. 

Η Θεσσαλική φυλή αλόγου, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους αρχαίους μύθους και την ιστορία. Από τα «αήττητα» αυτά άλογα γεννήθηκε ο μύθος των Κενταύρων όπως αναφέρει ο Λουκιανός. Θεσσαλικής φυλής ήταν και το άλογο του Μ. Αλεξάνδρου, ο φημισμένος Βουκεφάλας που τον συνόδευε σ’ όλες τις εκστρατείες και τιμήθηκε από αυτόν, όταν πέθανε, σαν σύντροφος και συμπολεμιστής. Το Θεσσαλικό άλογο είναι εκπρόσωπος του πεδινού τύπου αλόγου, διότι εξελίχθηκε στον πλούσιο Θεσσαλικό κάμπο....Σήμερα η φυλή θεωρείται σχεδόν εξαφανισμένη αν και χαρακτηριστικά της εντοπίζονται σε πληθυσμούς αλόγων στη Θεσσαλία και τη Δ. Μακεδονία. Τα άλογα της Θεσσαλικής φυλής έχουν ύψος 1.32 -1.47 μ. Το κεφάλι τους είναι μεγάλο, ο λαιμός τριγωνικός, η γραμμή της ράχης ευθεία, η λεκάνη ευρεία αλλά κεκλιμένη, η χαίτη όρθια και η ουρά άφθονη. Το χρώμα του τριχώματος συνήθως είναι ορφνό, καστανό ή φαιό. Οι οπλές είναι πάντα σκουρόχρωμες και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εμφανίζονται σπάνια.

Πηγή : 

https://www.flash.gr/environment/1291728/gnwriste-to-alogo-tis-thessalikis-http://outras.gr/products/horses-of-thessaly
https://volosmagnisia.wordpress.com/2014/10/11/t%CE%B1-%CE%B8%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B1/
https://www.mixanitouxronou.gr/ellinika-aloga-poia-fyli-quot-gennise-quot-ton-voykefala-toy-m-alexandroy-aittita-perifana-kai-ergatika-ymnithikan-oso-kanena-zoo-se-kairo-polemoy/
http://outras.gr/products/horses-of-thessaly/