Ο μήνας Ιούλιος το καλοκαίρι ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Ιουλίου Καίσαρα. Για τους αρχαίους Αθηναίους, όμως, μόλις ξεκίνησε ο νέος χρόνος. Ο Ιούλιος, σύμφωνα με το αττικό ημερολόγιο, ένα από τα πολλά που ίσχυαν στην αρχαιότητα, αντιστοιχεί στον δικό τους Εκατομβαιώνα. Καθόλου τυχαία ο μήνας αυτός ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα, τον θεό του φωτός, και πήρε το όνομά του από την περίφημη Εκατόμβη, μια μεγαλοπρεπή θυσία 100 βοδιών με σκοπό τον εξιλασμό, αλλά αποτελούσε και μια καλή ευκαιρία να προσφερθεί στον λαό ένα πλούσιο συμπόσιο. Στη διάρκεια του Eκατομβαιώνα, άλλωστε, γιορτάζονταν τα Παναθήναια – η αρχαιότερη και σημαντικότερη γιορτή των Aθηναίων. Οι αρχαίοι Αθηναίοι δεν έπαιρναν άδειες από την εργασία τους για να πάνε κάπου αλλού. Ταξίδευαν μεν για επαγγελματικούς ή θρησκευτικούς λόγους, ή ακόμα και για λόγους υγείας, αλλά διακοπές με τη σημερινή έννοια της λέξης δεν έκαναν. Αυτοί που πρώτοι καθιέρωσαν τις διακοπές για ξεκούραση ήταν οι Ρωμαίοι, σύμφωνα με τον καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας Μιχάλη Τιβέριο. Η θεότητα Θέρος είναι η προσωποποίηση του καλοκαιριού. Είναι μία από τις Εποχές, φτερωτές θεότητες, κόρες του Ήλιου, με τις υπόλοιπες τρεις να ονομάζονται Έαρ, Οπώρα και Χειμών. Οι αρχαίοι Αθηναίοι υπολόγιζαν το μεν Έαρ και την Οπώρα από δυο μήνες εκάστη, το δε Θέρος και τον Χειμώνα από τέσσερις μήνες. Παρ’ όλα αυτά, όταν η θερμοκρασία έφτανε σε υψηλά επίπεδα, όσοι ζούσαν παράκτια έκαναν τα μπάνια τους στη θάλασσα, καθώς και την ηλιοθεραπεία τους. Από μικροί, άλλωστε, μάθαιναν να δαμάζουν το υγρό στοιχείο ως μέρος της βασικής αλλά και της στρατιωτικής τους εκπαίδευσης. «Ο μη επισταμένος μήτε νειν μήτε γράμματα απαίδευτος εστί και βάρβαρος» (αυτός που δεν γνωρίζει κολύμπι και γράμματα είναι απαίδευτος και βάρβαρος) επισημαίνουν οι πηγές. Ο Ηρόδοτος μας περιγράφει ότι στην ονομαστή Ναυμαχία της Σαλαμίνας τα θύματα από την πλευρά των Ελλήνων ήταν λιγοστά, γιατί οι πολεμιστές που βρέθηκαν στη θάλασσα, όταν το καράβι τους βυθίστηκε, κολύμπησαν και βγήκαν σώοι στις γειτονικές ακτές. Απεναντίας, οι περισσότεροι από τους «βαρβάρους» πνίγηκαν επειδή δεν ήξεραν κολύμπι.
Ο όρος «διακοπές», όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, σημαίνει διακοπή της καθημερινότητας για ξεκούραση, χαλάρωση, ψυχαγωγία και ταξίδια αναψυχής. Οι αρχαίοι Έλληνες αγαπούσαν και απολάμβαναν το κολύμπι, όχι όμως ως ψυχαγωγική δραστηριότητα, αλλά ως μία εξαιρετική μορφή άσκησης. Ο Πλάτων, στο τρίτο βιβλίο του τελευταίου έργου του, τους «Νόμους», αναφέρει τη φράση «μήτε γράμματα μήτε νεῖν ἐπίστασθαι» («Να μην ξέρει ούτε γράμματα ούτε κολύμπι») ως χαρακτηρισμό ενός ανθρώπου που στερείται ακόμη και των πιο βασικών γνώσεων. Η φράση αυτή δείχνει ότι το κολύμπι θεωρούνταν βασική δεξιότητα ενός ελεύθερου πολίτη, καθώς διδασκόταν από την παιδική ηλικία. Συνήθως, όταν κολυμπούσαν, είτε δεν φορούσαν τίποτα είτε οι άνδρες φορούσαν τη λεγόμενη «λουτρίδα», ένα λεπτό κομμάτι υφάσματος – με σημερινούς όρους, ένα είδος μαγιό. Οι γυναίκες φορούσαν εσώρουχα, με το πάνω μέρος να είναι γνωστό στην αρχαία ελληνική ως «στρόφιον», μια πλατιά λινή ταινία που τυλιγόταν γύρω από το στήθος και δενόταν στην πλάτη. Αν επιχειρούσαμε μια σύγχρονη αντιστοιχία, θα μπορούσε να θεωρηθεί ο πρόδρομος του μπικίνι. Πέρα από το κολύμπι, οι αρχαίοι Έλληνες συμμετείχαν και σε διάφορες αθλητικές δραστηριότητες. Αν κάποιοι δεν είχαν πρόσβαση στη θάλασσα, ο επόμενος προορισμός τους ήταν οι λεγόμενες κολυμπήθρες, δηλαδή οι πισίνες, οι οποίες βρίσκονταν στα γυμνάσια ή σε ιδιωτικά και δημόσια λουτρά. Μάλιστα, οι Σπαρτιάτες κολυμπούσαν ακόμη και σε ποταμούς, όπως στον παγωμένο Ευρώτα, στο πλαίσιο της σκληραγωγίας τους. Ταξίδευαν για αρκετές ημέρες προκειμένου να παρακολουθήσουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τα Πύθια στους Δελφούς, που ήταν οι σημαντικότεροι εορταστικοί αγώνες προς τιμήν του Απόλλωνα, θεού της μουσικής και του φωτός, με μουσικούς και αθλητικούς διαγωνισμούς, καθώς και τα Ίσθμια, που διεξάγονταν στον Ισθμό της Κορίνθου προς τιμήν του Ποσειδώνα.
Εργάζονταν κανονικά, καθημερινά και όλο τον χρόνο εκτός από τις θρησκευτικές εορτές. Είχαν όμως, ελεύθερες ώρες που τις αξιοποιούσαν κάνοντας τον περίπατό τους, πήγαιναν στα γυμναστήρια, έπαιζαν διάφορα παιχνίδια ή ακόμα και ασχολούνταν με διάφορα σπόρ, άλλα για μικρούς ή έφηβους και άλλα για μεγάλους. Μπορεί να μην είχαν Σαββατοκύριακα ή weekends για να ξεκουραστούν, είχαν όμως μέρες αργίας σε όλη την διάρκεια του έτους. Άλλες ήταν μιας ημέρας άλλες ήταν περισσότερες. Ήταν ακανόνιστες και έτσι, άλλες έπεφταν πολλές σε ένα μήνα όπως π.χ στον μήνα Ανθεστηριών (μέσα Ιανουαρίου με μέσα Φεβρουαρίου) που ήταν σχεδόν ένας ολόκληρος μήνας αργίες οπότε και «διακοπές»! Όμως αυτές οι διακοπές όπως και όλες οι θρησκευτικές αργίες του χρόνου ήταν γεμάτες εν-θεού-ουσία (ενθουσιαμός). Η θερινή άδεια, ο τουρισμός και η ανάγκη των διακοπών ήταν άγνωστη για τους αρχαίους Έλληνες, όπως διαπιστώνουμε. Πρώτον και κύριον γιατί δεν υπήρχε η ανάγκη του να ξεφύγουν από κάπου για να πάνε κάπου αλλού. Δεύτερον διότι δεν ήταν παγιδευμένοι στον ίδιο τους τον πολιτισμό και την τεχνολογία του -όπως συμβαίνει με εμας. Τρίτον, διότι δεν είχαν ανάγκη να αναπνεύσουν καθαρό αέρα, ή να δουν λίγο πράσινο. Όλα αυτά τα είχαν μέσα στην πόλη τους. Τα ζούσαν και τα ένιωθαν. Ένας ακόμη λόγος ήταν η μετακίνηση από το ένα μέρος στο άλλο.Με βάση τον ορισμό που αναφέρθηκε στην αρχή, οι διακοπές προσεγγίζουν περισσότερο το ρωμαϊκό ιδεώδες του otium, δηλαδή το διάλειμμα από τα καθημερινά καθήκοντα. Σύμφωνα με επιστολές του Πλινίου του Νεότερου, ένας από τους αγαπημένους τρόπους αναψυχής των Ρωμαίων ήταν η μετακίνηση σε εξοχικές κατοικίες, είτε στις ακτές είτε στην ύπαιθρο. Ο Σενέκας αναφέρεται συχνά στις επιστολές του στα παραθαλάσσια θέρετρα ως τόπους χαλάρωσης, ενώ ο Οράτιος περιγράφει ταξίδια σε παραθαλάσσιες και αγροτικές περιοχές με σκοπό την ξεκούραση. Ο ιστορικός Σουητώνιος αναφέρει ακόμη ότι και οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες περνούσαν περιόδους ανάπαυσης στις παραθαλάσσιες βίλες τους. Παράλληλα, ο Μαρτιάλης περιγράφει στα «Επιγράμματά» του ανθρώπους που περνούσαν πολλές ώρες στα δημόσια λουτρά, τα οποία αποτελούσαν ιδιαίτερα δημοφιλή χώρο αναψυχής, ενώ ο Πετρώνιος, στο έργο «Σατυρικόν», παρουσιάζει πολυτελή δείπνα που διαρκούσαν επί ώρες και αποτελούσαν βασική μορφή ψυχαγωγίας.
Επιπλέον, αρχαίες σχετικές μαρτυρίες, γραπτές και εικονιστικές, μας βεβαιώνουν ότι στην αρχαιότητα με την κολύμβηση δεν ασκούνταν μόνον άνδρες αλλά και γυναίκες. Όσοι, βέβαια, ζούσαν στην πόλη ή στην ενδοχώρα, διέθεταν πισίνες, τις λεγόμενες «κολυμβήθρες», στα διάφορα γυμναστήρια, οι οποίες, όμως, προορίζονταν μόνο για τους άνδρες. Μια πισίνα του 5ου αι. π.X. έχουν φέρει στο φως οι γερμανικές ανασκαφές στην Ολυμπία, δίπλα στον ποταμό Κλάδεο. Πρόκειται για μια υπαίθρια δεξαμενή, διαστάσεων περίπου 24x16 μ. και βάθους γύρω στο 1,60 μ. Μια ανάλογη κατασκευή έχει ανακαλυφθεί και στην Ποσειδωνία (Paestum), αποικία των Συβαριτών, στη Νότια Ιταλία. Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι από την Ποσειδωνία έχει διασωθεί μία από τις πιο ωραίες και πιο χαρακτηριστικές αρχαίες παραστάσεις κολύμβησης από τον επονομαζόμενο «Τάφο του Δύτη». Ένας προικισμένος ζωγράφος των αρχών του 5ου αι. π.X. έχει αποδώσει λιτά αλλά και επιβλητικά έναν νεαρό να κάνει, με άψογη τεχνική, ένα εντυπωσιακό άλμα κατάδυσης από έναν κτιστό ψηλό βατήρα. Όπως φαίνεται και στην τοιχογραφία, οι αρχαίοι κολυμπούσαν γυμνοί, αν και μερικές φορές μπορεί να φορούσαν τη «λουτρίδα», ένα λεπτό χιτώνιο που χρησίμευε ως μαγιό. Ένα άλλου είδους μαγιό, που αποτελείται από δύο τεμάχια και είναι ένας μακρινός πρόδρομος του σημερινού μπικίνι, απεικονίζεται σε ένα ψηφιδωτό δάπεδο της Villa Romana del Casale στη Σικελία, το οποίο χρονολογείται από την εποχή του Διοκλητιανού (τέλη 3ου αι. μ.Χ.). Σε αυτό παρακολουθούμε δέκα νεαρές αθλήτριες σε δύο σειρές, τα λεγόμενα bikini girls, να επιδίδονται σε διάφορα αθλήματα, όπως η άρση βαρών και η δισκοβολία, και σε παιχνίδια με μπάλα. Στην πραγματικότητα, βέβαια, φορούν τα εσώρουχά τους, με το πάνω μέρος να είναι γνωστό στα αρχαιά ελληνικά ως «στρόφιον» ή «απόδεσμος» και στα λατινικά ως «fascia pectoralis», που ήταν απλά μια πλατιά ταινία, είτε από λινό είτε από μαλλί, η οποία τυλιγόταν γύρω από τα στήθη κι έδενε στην πλάτη. Σε κάθε περίπτωση, η σύγκριση με το σύγχρονο μπικίνι, που έκανε την εμφάνισή του μόλις το 1946, είναι τουλάχιστον απρόσμενη και γι’ αυτό ελκυστική.
Η θεότητα Θέρος είναι η προσωποποίηση του καλοκαιριού. Είναι μία από τις Εποχές, φτερωτές θεότητες, κόρες του Ήλιου, με τις υπόλοιπες τρεις να ονομάζονται Έαρ, Οπώρα και Χειμών. Οι αρχαίοι Αθηναίοι υπολόγιζαν το μεν Έαρ και την Οπώρα από δυο μήνες εκάστη, το δε Θέρος και τον Χειμώνα από τέσσερις μήνες. Η λέξη «θέρος» απαντά ήδη στον Όμηρο, «χείματος ουδέ θέρευς» (τον χειμώνα και όχι το καλοκαίρι), ενώ ο Ηρόδοτος αναφέρει «θέρους μεσούντος» (γύρω στα μέσα του καλοκαιριού). Προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δηλώνει τη ζέστη και τη θερμότητα – από την οποία άλλωστε προέρχεται και η λέξη «θερμός». Θέρος όμως είναι και ο θερισμός, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το καλοκαίρι ονομάστηκε από τον θερισμό, δηλαδή σημαίνει «εποχή του θερισμού». Σύμφωνα με τον Ν. Σαραντάκο, η αρχική σημασία του ρήματος «θερίζω» ήταν «περνώ το καλοκαίρι» και μετά πήρε τη σημασία «δρέπω». Φυσικά, κατά τη διάρκεια του θέρους υπήρχαν και μέρες με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, που χαρακτηρίζονταν «κυνικά καύματα» ή «Κυνάδες μέρες». Με τον χαρακτηρισμό αυτόν εννοούσαν εκείνη την περίοδο όπου ο Σείριος, το λαμπρότερο αστέρι του Μεγάλου Κυνός, ανέτειλλε μαζί με τον Ήλιο, μια περίοδο περίπου 40 ημερών μέσα στο καλοκαίρι. Σείριος ονομαζόταν ο σκύλος του κυνηγού Ωρίωνα που καταστερίστηκε, έγινε δηλαδή αστερισμός, μετά τον θάνατο του αφεντικού του. Η συγκεκριμένη περίοδος του καλοκαιριού περιγράφεται στις αρχαίες πηγές με μελανά χρώματα και σχεδόν όλοι οι συγγραφείς συμφωνούν ότι η ανατολή του Σειρίου φέρνει μαζί της κακοτυχία, αρρώστιες, δυστυχία και υψηλό πυρετό στους ανθρώπους. Ο Ωρίωνας, ο Μεγάλος Κύων και ο Μικρός Κύων (το δεύτερο σκυλί του Ωρίωνα) είναι αστερισμοί που από την Ελλάδα φαίνονται καλύτερα τους χειμερινούς μήνες. Το καλοκαίρι φαίνονται για λίγο πριν ανατείλει ο Ήλιος. Ο Σείριος είναι ορατός στην Ελλάδα και γενικότερα στο Βόρειο Ημισφαίριο κατά το χειμερινό νυχτερινό ουρανό. Για να τον διακρίνετε ταχύτερα κι ευκολότερα, δεν έχετε παρά να βρείτε πρώτα την Ζώνη του Ωρίωνα. Στις 21 Ιουνίου, και λίγο μετά το θερινό ηλιοστάσιο, στον ουράνιο ορίζοντα ανέτειλε ο Ερμής μαζί με το λαμπερότερο αστέρι του, τον Σείριο. Σείριος, το λαμπερότερο αστέρι του αστερισμού του Μεγάλου Κυνός. Συνδέεται άμεσα με τους Έλληνες και την Ιστορία μας. Η αναφορές στον Σείριο ήταν τακτικότατες. Ο Κύων είναι ο φύλακας των συνόρων ανάμεσα σ’ αυτό τον κόσμο και τον επόμενο, φρουρός στο πέρασμα, φρουρός του κάτω κόσμου, παρατηρητής των νεκρών, ψυχοπομπός. Συμβολίζει το τέλος και το χάος ο Κύων – Σείριος, αλλά συμβολίζει ταυτόχρονα και την ανάσταση και την αναγέννηση της ψυχής. Κάποιοι σύγχρονοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι υπάρχει ένα κρυμμένο νόημα στην Ιλιάδα του Ομήρου, όπου ο κάθε πρωταγωνιστής και το κάθε γεγονός στο έπος έχει έναν αστρονομικό και αστρολογικό συμβολισμό. Όταν γινόταν μάχη ανάμεσα σε δυο ήρωες, εκείνος που νικούσε αντιπροσωπεύονταν από το λαμπερότερο αστέρι, τον Σείριο. Η παρουσία του Σείριου μαζί με τον Ερμή στον ωροσκόπο (2020), σε σχέση με το Θερινό Ηλιοστάσιο, και την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου, αναδεικνύει μια νέα εποχή στην οποία εισέρχεται η Ελλάδα, με πολλά δεινά και απώλειες, αλλά και την έναρξη της δράσης ατόμων κύρους, προς όφελος της Πατρίδας μας.
Πάλι από το ιστολόγιο του Ν. Σαραντάκου μαθαίνουμε πως το καλοκαίρι είναι λέξη μεσαιωνική και προέκυψε «εκ συναρπαγής», δηλαδή από συγχώνευση σε μια λέξη της φράσης «καλός καιρός». Ήδη σε κάποιο ελληνολατινικό γλωσσάρι της ύστερης αρχαιότητας παραδίδεται ο τύπος «καλόκαιρος» με την επεξήγηση «bonum tempus», ενώ σε κείμενο του 9ου αιώνα απαντά ο τύπος «καλοκαίριον» που βαθμιαία αντικατέστησε το αρχαίο θέρος. Ως «καλοκαίρι» το συναντάμε πλέον στο ψηφιδωτό δάπεδο μιας πρωτοβυζαντινής βασιλικης του 6ου αι μ.Χ. στους Δελφούς, όπου με το διάταγμα του Θεοδοσίου το 392 απαγορεύτηκε η άσκηση της αρχαίας λατρείας στους ναούς, και «απέσβετο και λάλον ύδωρ». Στην εκκλησία που βρίσκεται στην είσοδο του σημερινού χωριού σώζονται δυτικά του ιερού, σε δύο ξεχωριστά διάχωρα, εικονιστικά διακοσμητικά θέματα με προσωποποιήσεις του καλοκαιριού, μαζί με παραστάσεις πτηνών που περιβάλλονται από περίτεχνους πλοχμούς. Και οι δυο μορφές φορούν κοντό χιτωνίσκο που αφήνει ακάλυπτα τα χέρια και κρατούν η μια καλάθι με καλοκαιρινά φρούτα και η δεύτερη ένα δεμάτι με στάχυα, συνεχίζοντας την παράδοση της αρχαιότητας. Η έννοια του καλοκαιριού είναι επιπλέον συνδεδεμένη με το θέρισμα και τον τρύγο. Γέννημα του καλοκαιριού είναι και το σταφύλι και το παράγωγο αυτού, το κρασί. O Διόνυσος ή Βάκχος ήταν γνωστός ως ο θεός του κρασιού.Πηγή :
https://www.lifo.gr/podcasts/hxhtika-arthra/kalokairi-ton-arhaion-stafylia-syka-stahya-boyties-sti-thalassa-akoma-kai
https://grdiscovery.com/kalokairi-sthn-arxaiothta-pws-ekanan-diakopes-oi-arxaioi-ellhnes-rwmaioi-kai-aiguptioi/
https://filologikogymn.wordpress.com/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CF%85%CE%BC%CE%BD%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%85/%CF%84%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AE%CE%BD%CF%89%CE%BD/
https://www.protothema.gr/greece/article/1392630/kausonas-pos-ton-onomazan-oi-arhaioi-ellines-kai-poia-i-shesi-me-ta-skulia-deite-video/AMP/
https://www.reader.gr/epistimi/520813_seirios-o-lamproteros-asteras-toy-nyhterinoy-oyranoy
https://www.enpel.gr/2020/06/%CF%84%CE%B1-%CE%BC%CF%85%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%85/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου