Οι παγκόσμιοι κατακλυσμοί στην παγκόσμια και ελληνική ιστορία

Ένας από τους μύθους που διηγείται ο Ησίοδος στο πρώτο μέρος είναι αυτός των γενών: πέντε γένη ή είδη ανθρώπων διαδέχονται στη διάρκεια του χρόνου το ένα το άλλο σε μια πορεία σταδιακής κατάπτωσης. Τα τέσσερα από τα γένη αντιστοιχούν σε ισάριθμα μέταλλα (χρυσός, άργυρος, χαλκός, σίδηρος). Πριν από το τελευταίο όμως παρεμβάλλεται ένα επιπλέον γένος, για να ενταχθούν σ᾽ αυτό οι ήρωεςπου σύμφωνα με τους μύθους των Ελλήνων πολέμησαν στη Θήβα και στην Τροία. Τα σημάδια της φθίνουσας πορείας του ανθρώπινου γένους εντοπίζονται κάθε φορά στον βαθμό της ηθικής κατάπτωσης, της πρόωρης γήρανσης και της άδοξης μεταθανάτιας ζωής.

Χρυσό πρωτόπλασαν το γένος των βροτών ανθρώπων οι αθάνατοι του Ολύμπου. Στην εποχή του Κρόνου, όταν εκείνος δέσποζε στον ουρανό, ζούσαν κι εκείνοι σαν θεοί· ο νους τους ξέγνοιαστος, πάθη και συμφορές μακριά τους, μήτε τα μαύρα γηρατειά τους άγγιζαν· άφθαρτοι κι αναλλοίωτοι,πόδια και χέρια, στις χαρές δοσμένοι, κι ό,τι κακό έμενε απ᾽ έξω. Ακόμη κι όταν πέθαιναν, ήταν ο θάνατός τους ύπνος που τους δάμαζε, κι είχανε όλα τα καλά δικά τους· χωράφια γόνιμα τους έδιναν καρπό από μόνα τους, μεγάλη κι άφθονη σοδειά· κι εκείνοι πράοι, ησυχασμένοι σε έργα ευχάριστα, ευλογημένοι με τα πολλά αγαθά τους. Κι όταν με τον καιρό της γης το χώμα σκέπασε τούτο το γένος, έγιναν επιχθόνια πνεύματα, αγνά, καλόγνωμα, να διώχνουν το κακό, φύλακες των θνητών ανθρώπων. Αυτοί φυλάν το δίκιο, αυτοί αποτρέπουνε τα ανόσια έργα· κυκλοφορούν, ντυμένοι την ομίχλη, σ᾽ όλη την οικουμένη, πηγή ευτυχίας και πλούτου - τέτοια βασιλική τιμή τους έλαχε. Μετά, δεύτερο γένος, πολύ χειρότερο, αργυρό έπλασαν οι θεοί του Ολύμπου· σε τίποτε δεν έμοιαζε με το χρυσό, μήτε στην όψη μήτε και στο φρόνημα. Έπρεπε το παιδί να μείνει κολλημένο στην καλή του μάνα, χρόνια εκατό· να το ταΐζει και να το νταντεύει, κι αυτό να παίζει μες στο σπίτι -μεγάλο, αφύσικο μωρό. Αλλά, κι όταν περνούσανε στην ήβη, κόντευαν πια στην ανθηρή τους νιότη, ζούσαν ελάχιστα, δυστυχισμένοι με τον λίγο χρόνο τους και το λειψό μυαλό τους. Γιατί δεν είχαν σθένος να αντισταθούν στη μεταξύ τους βία, στην αμοιβαία αλαζονεία τους· καν δεν τιμούσαν τους θεούς, μήτε και δέχονταν να θυσιάσουν στους αγνούς βωμούς, όπως το ορίζει η τάξη των ανθρώπων, όπου κι αν κατοικούν. Γι᾽ αυτό ο Κρονίδης Δίας τους έκρυψε από θυμό, που δεν σεβάστηκαν τις οφειλές τους στους μάκαρες ολύμπιους θεούς. Και μόλα ταύτα, όταν της γης το χώμα κάλυψε κι αυτό το γένος, τους είπαν μάκαρες θνητούς του κάτω κόσμου, έστω και δεύτερης σειράς -κάποια τιμή κι αυτούς τους συνοδεύει.

Ύστερα ο Δίας‒πατέρας έφτιαξε τρίτο γένος των βροτών ανθρώπων, χάλκινο, που να μη μοιάζει στο ασημένιο πουθενά· φράξινο, ανελέητο, φριχτό. Άλλο δεν είχαν στο μυαλό τους πάρεξ τα υπερφίαλα έργα του πολέμου, βαριά σε στεναγμούς· στάρι δεν έτρωγαν κι ήταν σκληρή η καρδιά τους σαν το ατσάλι. Άπιαστοι κι άγριοι, υπερδύναμοι, με χέρια ανίκητα που φύτρωναν στους ώμους, πάνω σε μέλη στιβαρά. Χάλκινα τα όπλα, χάλκινα τα σπίτια τους, δούλευαν μόνον τον χαλκό -δεν είχε ακόμη εφευρεθεί ο μαύρος σίδηρος. Κι αφού απ᾽ τα ίδια τους τα χέρια ξεκληρίστηκαν, κατέβηκαν στον σκοτεινό, άραχλο δόμο του Άδη, ανώνυμοι. Όσο κι αν ήταν τρομεροί, τους εξαφάνισε μαύρος ο χάρος, κι άφησαν πίσω τους το φως, τη λάμψη του ήλιου. Όταν με τον καιρό το χώμα κάλυψε κι αυτό το γένος, έπλασε γένος τέταρτο στη σιτοφόρο γη ο Κρονίδης Δίας, πιο δίκαιο κι αντρειωμένο· το θείο γένος των ηρώων που λέγονται κι ημίθεοι, την προηγούμενη από μας γενιά, να ζουν στην άπειρη οικουμένη. Αλλά κι αυτούς τους χάλασε ολέθριος πόλεμος, κακόφωνη σφαγή· άλλους εκεί μπροστά στη Θήβα την επτάπυλη, χώρα του Κάδμου, έτσι που μεταξύ τους μάχονταν ποιος θα κερδίσει βόδια και πρόβατα του Οιδίποδα· άλλους ο πόλεμος τους έφερε στην Τροία, με τα καράβια τους περνώντας πάνω απ᾽ το μέγα κύμα της θαλάσσης, για χάρη της καλλίκομης Ελένης. Όπου τους πιο πολλούς στο χώμα τους παράχωσε το τέλος του θανάτου. Σε κάποιους όμως έδωσε τη χάρη ο Κρονίδης Ζευς να μείνουν πέρα απ᾽ τους ανθρώπους· σαν αγαθός πατέρας τούς κατοίκισε στα πέρατα του κόσμου, κι εκεί, με δίχως λύπη στην ψυχή τους, κατοικούν στις Νήσους των Μακάρων, πλάι στις ροές του Ωκεανού, του βαθυστρόβιλου, ήρωες ευτυχείς· που τους προσφέρει τρεις φορές η σιτοφόρα γη τον χρόνο ώριμους και γλυκούς καρπούς, σαν μέλι. Άμποτε να μη ζούσα εγώ σ᾽ αυτήν την πέμπτη γενεά, με τους ανθρώπους της· καλύτερα να ᾽χα πεθάνει πιο μπροστά ή να γεννιόμουν ύστερα. Γιατί έφτασε τώρα η ώρα του γένους του σιδήρου. Μήτε τη μέρα θα απολείψουν κάματος και πόνος μήτε τη νύχτα η φθορά τους θα κοπάσει· τους περιμένουν μέριμνες βαριές, θεόσταλτες, μόλο που κάποτε θα σμίγει και σ᾽ αυτούς καλό με το κακό. 

Ο Δίας όμως θα αφανίσει κι αυτό το γένος των βροτών· όταν τα νήπια θα γεννιούνται με κροτάφους γκρίζους· ούτε ο γονιός θα μοιάζει του παιδιού του μήτε και τα παιδιά με τους γονείς· ο ξένος στον φιλόξενο, ο σύντροφος στον σύντροφο μήτε κι ο αδελφός στον αδελφό δεν θα ᾽ναι φίλος πια, που ήταν άλλοτε ο κανόνας. Θα τους καταφρονούν τους γέροντες γονείς οι απόγονοί τους, θα τους χλευάζουν ξεστομίζοντας λόγια βαριά, άσπλαχνοι, ανίδεοι μπροστά στον φόβο του θεού σ᾽ εκείνους που τους γέννησαν, όταν γεράσουν, δεν θα αποδώσουν τα τροφεία τους· καμιά αρετή ευορκίας, δικαιοσύνης, καλοσύνης· αντίθετα, θα δείχνουν την εκτίμησή τους σ᾽ όποιον θα πράξει το κακό· το δίκιο καθενός η δυνατή γροθιά· θα λείψει κι η ντροπή· θα βλάφτει ο τιποτένιος τον καλύτερό του, με δόλια λόγια ξεγελώντας τον, και θα ορκίζεται αποπάνω· ο φθόνος μόνον θα συντροφεύει τους ανθρώπους μες στη συμφορά τους κακόγλωσσος, χαιρέκακος, μνησίκακος. Και τότε προς τον Όλυμπο, μακριά από πλατείες και δρόμους, καλύπτοντας με τον λευκό τους πέπλο την ωραία θωριά τους, εγκαταλείποντας για πάντα τους ανθρώπους, θα φύγουν και θ᾽ ανέβουν στον κόσμο των θεών η Αιδώς κι η Νέμεση. Ό,τι θα μείνει, θα ᾽ναι μόνο βάσανα πικρά, κλήρος για τους απόκληρους βροτούς, δεν θα υπάρξει στα δεινά τους σωτηρία καμιά.

Κατακλυσμός: «Η ραγδαία βροχή που συνήθως προκαλεί πλημμύρες. Στις θρησκευτικές ή μυθολογικές παραδόσεις ορισμένων λαών, συνεχείς και δυνατές βροχές που πλημμύρισαν τη γη και απείλησαν με αφανισμό το ανθρώπινο γένος». Όταν μία λαϊκή, θρησκευτική και εθνική παράδοση απαντάται στα πλέον διαφορετικά μεταξύ τους σημεία του πλανήτη, σημαίνει ότι πίσω από το «μυθολογικό» της πέπλο κρύβεται ένα υπόστρωμα αληθείας. Ότι δηλ. κάτω από τον «μύθο» (το «παραμύθι») υπάρχει ένα αναμφισβήτητο ιστορικό γεγονός, το οποίο με την πάροδο των αιώνων ήταν φυσικό να διαστρεβλωθεί, να διογκωθεί ή να παραφθαρεί. Η βάση όμως του συμβάντος, ο κεντρικός του πυρήνας, παραμένει αναλλοίωτος, έστω και αν χάνεται πίσω στα βάθη του πανδαμάτορος χρόνου και σήμερα μας είναι γνωστό μέσα από λαϊκές δοξασίες και φολκλορικές καταστάσεις. Ένα από τα εν λόγω μυθιστορικά γεγονότα, που συνέβησαν πριν από πολλούς αιώνες και χιλιετίες, αλλά που διασώζονται στη συλλογική μνήμη των λαών του κόσμου τούτου, μέσα από μύθους και άλλες θρησκευτικές ή τοπικές ιστορίες, είναι ο μεγάλος κατακλυσμός. Το φοβερό εκείνο γεγονός, το οποίο απείλησε την ανθρωπότητα με εξαφάνιση, αλλά καταγράφτηκε στις κατά τόπους λαϊκές παραδόσεις του πλανήτη μας. Θα λέγαμε μάλιστα καλύτερα ότι επρόκειτο όχι μόνο για ΕΝΑΝ, αλλά για ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ κατακλυσμούς, εάν ληφθεί υπ’ όψιν η ελληνική μυθολογική παράδοση και μερικά ακόμη σημαντικά στοιχεία… Οι Έλληνες διέσωσαν στη μυθολογική τους παράδοση τρεις κατακλυσμούς: του Ωγύγου, του Δευκαλίωνα και του Δαρδάνου. Και οι τρεις αυτοί κατακλυσμοί, με τις ανείπωτες φυσικές συμφορές που προξένησαν, προκάλεσαν τεράστιες ιστορικές αλλαγές και έθεσαν τέλος σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους, φέρνοντας κάθε φορά μια Νέα Εποχή πάνω στον πλανήτη. Είθισται άλλωστε, όπως λένε οι γνωρίζοντες καλά την «τέχνη» και τα μυστικά της περίφημης Απόκρυφης Γεωπολιτικής, ο κόσμος μας να περνάει από τη μια γενική εποχή σε μια άλλη μέσα από φοβερά και τρομερά καταστρεπτικά γεγονότα, τα οποία είναι είτε όλεθρος μέσω του νερού (κατακλυσμός) είτε καταστροφή μέσα από φωτιά (ολοκαύτωμα). 

Ο πρώτος χρονικά κατακλυσμός που καταγράφτηκε στην ελληνική μυθολογία είναι ο Ωγύγιος κατακλυσμός, ή κατακλυσμός του Ωγύγου. Έλαβε την ονομασία του από τον τότε βασιλέα των Αθηνών, τον Ώγυγο, ο οποίος στην πραγματικότητα δέσποζε επί ολόκληρης της ιερής περιοχής της Αττικοβοιωτίας. «Ώγυγος» σύμφωνα με την ετυμολογική ανάλυση της πανάρχαιας ρίζας της λέξεως, σημαίνει «εκείνον που είναι πολύ αρχέγονος». Ο μέγας Έλληνας φιλόσοφος Πλάτων κατέγραψε στο βιβλίο του «Νόμοι» ότι ο κατακλυσμός αυτός συνέβη περίπου 10.000 χρόνια πριν την εποχή του (ο Πλάτων έζησε τον 5ο με 4ο αιώνα π.Χ.). Σε ένα άλλο του δε έργο, τον «Κριτία», ανέφερε ότι ο ως άνω κατακλυσμός υπήρξε «ο μεγαλύτερος όλων». Έγινε με επίκεντρο την Αττική, που την διέλυσε εντελώς και τελικά το βασίλειο των Αθηνών αναδιοργανώθηκε πολύ αργότερα με τον θρυλικό βασιλέα Κέκροπα, που ήταν μισός άνθρωπος και μισό φίδι… Ύστερα έχουμε τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, ο οποίος είναι και ο γνωστότερος αρχαιοελληνικός κατακλυσμός για δύο λόγους: α) διότι διαδόθηκε περισσότερο από τους άλλους μέσα από την ελληνική μυθολογία και β) διότι μοιάζει περισσότερο από κάθε άλλον (σχεδόν ταυτίζεται) με τον εβραϊκό κατακλυσμό του Νώε, τον γνωστό μέσα από την Παλαιά Διαθήκη. Τον καταγράφει λεπτομερώς ο Απολλόδωρος στη «Βιβλιοθήκη» του και αναφέρεται στην απόφαση του Δευκαλίωνα (γιου του Προμηθέα) να φτιάξει ένα πλοιάριο-«κιβωτό», προκειμένου να σωθεί από την οργή του θεού Δία που είχε αποφασίσει να καταστρέψει το διεφθαρμένο ανθρώπινο γένος με κατακλυσμό. Στο πλοιάριο επιβιβάστηκε και η γυναίκα του Δευκαλίωνα, η Πύρρα, και τελικά αφού περιφερόταν μέσα στα ύδατα επί εννέα μέρες και εννέα νύχτες, εν τέλει όταν κόπασε η πλημμύρα, το πλοιάριο προσάραξε ψηλά στο όρος Παρνασσός. Όταν σταμάτησε λοιπόν η καταιγίδα και υποχώρησαν τα νερά, το ζεύγος (οι μόνοι που επιβίωσαν από τον κατακλυσμό) κατέβηκε στη γη και ο Δευκαλίωνας με την Πύρρα άρχισαν να πετάνε πίσω τους πέτρες (λας) που μετατρέπονταν σε ανθρώπους (λαός). Γιος τους, ο Έλλην.  Τέλος, ο κατακλυσμός του Δαρδάνου που περιγράφεται επίσης από την ελληνική μυθολογία (από τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα), έγινε όταν «έσπασε» το φράγμα των Στενών που διαχώριζε τον Εύξεινο Πόντο από το Αρχιπέλαγος του Αιγαίου και πλημμύρισε ολόκληρος ο αιγαιακός χώρος, που έως τότε ήταν ξηρά! Έτσι δημιουργήθηκαν τα Δαρδανέλλια (εκ του «Δάρδανος»), ενώ η γη του Αιγαίου, όπου δέσποζε το περίφημο Αιγαίον όρος, μετατράπηκε σε λιμνοθάλασσα, με τα σημερινά νησιά να είναι οι άλλοτε κορυφές των βουνών του. Ο Δάρδανος, που είχε φύγει από την Αρκαδία για να ιδρύσει μια αποικία στο βόρειο Αιγαίο πέλαγος (ή Θρακικό πέλαγος), κατέφυγε πάνω στο βουνό μαζί με την οικογένειά του για να σωθεί από τον κατακλυσμό και, μετά την καταστροφή, δημιούργησε εκεί τη νήσο της Σαμοθράκης. Εγγονός του ήταν ο Τρως, ο οποίος έχτισε την Τροία κοντά στα μικρασιατικά παράλια και της έδωσε και το όνομά του… 

Η εβραϊκή εθνοθρησκευτική παράδοση καταγράφει τον πλέον γνωστό κατακλυσμό του πλανήτη, που είναι ο περίφημος κατακλυσμός του Νώε. Πρόκειται για την εβραϊκή εκδοχή του μύθου του κατακλυσμού του Δευκαλίωνα της ελληνικής παράδοσης. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Γένεσις» της Παλαιάς Διαθήκης και αναφέρει ότι ο Θεός, βλέποντας τον κόσμο να αμαρτάνει, μετάνιωσε για τη δημιουργία Του και αποφάσισε να αφανίσει με πλημμύρα κάθε ζωντανό ον της Γης. Πρόσταξε όμως τον Νώε, τον μοναδικό ευσεβή άνθρωπο των αμαρτωλών εκείνων καιρών, να κατασκευάσει μία κιβωτό, για να σώσει την οικογένειά του, αλλά και ένα ζευγάρι από κάθε ζώο της Γης. Μετά από 40 μέρες φοβερής βροχής, τελικά η κιβωτός του Νώε προσάραξε πάνω σε ένα βουνό (μάλλον το όρος Αραράτ της Ανατολής). Ύστερα ο Θεός υποσχέθηκε πως δεν θα κατέστρεφε ποτέ πια τη Γη με νερό… Στο περιβόητο βαβυλωνιακό Έπος του Γκιλγκαμές γίνονται προς το τέλος του έργου αναφορές στον μεσοποταμιακό μύθο του κατακλυσμού. Κεντρικός ήρωας είναι ο Γκιλγκαμές, ο οποίος έμαθε ότι οι θεοί ετοίμαζαν να καταστρέψουν τον κόσμο με μία μεγάλη πλημμύρα και γι’ αυτόν τον λόγο κατασκεύασε μια μεγάλη κιβωτό για να σώσει την οικογένειά του, τα ζώα του, την περιουσία του και τους φίλους του. Μετά τον κατακλυσμό οι θεοί, μετανιωμένοι για την πράξη τους, κατέστησαν τον Γκιλγκαμές αθάνατο. Είναι φανερό ότι ο κατακλυσμός αυτός παρουσιάζει τρομερές ομοιότητες με τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα και με εκείνον του Νώε, συνεπώς οι τρεις αυτές παραδόσεις (ελληνική, εβραϊκή και βαβυλωνιακή) περιγράφουν το ίδιο φοβερό ιστορικό γεγονός. Ο κατακλυσμός υπάρχει καταγεγραμμένος και στην ινδική παράδοση. Σύμφωνα με τις Βέδες (τους ιερούς ύμνους) που αφορούν το ψάρι Μάτσγια, το οποίο ήταν η πρώτη ενσάρκωση («αβατάρα») του θεού Βισνού, ο μονάρχης Μανού έπλενε τα χέρια του σε ένα ποτάμι, όταν ξαφνικά ένα ψάρι πήδηξε μέσα στη χούφτα του εκλιπαρώντας τον να του σώσει τη ζωή. Ο Μανού το τοποθέτησε σε ένα βάζο, αλλά το ψάρι μεγάλωνε διαρκώς, ώστε στο τέλος ο μονάρχης αναγκάστηκε να το ρίξει μέσα στον ωκεανό! Τότε το ψάρι τον προειδοποίησε πως σε μία εβδομάδα ένας κατακλυσμός θα αφανίσει τη ζωή. Ο Μανού γρήγορα έφτιαξε μία βάρκα που τον έσωσε όταν ήρθε η καταιγίδα και η οποία τελικά προσάραξε ψηλά στην κορυφή ενός βουνού. Έτσι, ο Μανού σώθηκε μαζί με τους «σπόρους της γης», με τους οποίους επανέφερε τη ζωή πάνω στον πλανήτη. Φανερή και εδώ η ομοιότητα με τους προηγούμενους θρύλους των Ελλήνων, των Εβραίων και των Μεσοποτάμιων. 

Ακόμη και η σκανδιναβική μυθολογία καταγράφει τον μεγάλο κατακλυσμό που συνέβη στην αρχή του κόσμου. Όταν ο γίγαντας Υμίρ σκοτώθηκε από τον θεό Όντιν και τα αδέλφια του, χύθηκε τόσο πολύ αίμα από τις πληγές του, ώστε ολόκληρος ο κόσμος κατακλύστηκε από αυτό και πνίγηκε ολόκληρη σχεδόν η φυλή των γιγάντων, με εξαίρεση τον γίγαντα Μπέρκελμιρ και τη γυναίκα του. Αυτοί έφτιαξαν άρον-άρον ένα καράβι, επιβιβάστηκαν σε αυτό και σώθηκαν από το κακό της πλημμύρας. Ύστερα έγιναν οι προπάτορες της νέας γενιάς των γιγάντων. Όσο για το σώμα του Υμίρ, αυτό αποτέλεσε τη μετέπειτα Γη, ενώ το αίμα του μετατράπηκε στον παγκόσμιο ωκεανό με τις θάλασσες… Φυσικά δεν είναι καθόλου σύμπτωση η ταύτιση στοιχείων και αυτής της μυθικής παράδοσης με τις προηγούμενες παραδόσεις που αναφέραμε.  Εάν δούμε λοιπόν συγκριτικά όλες τις παραπάνω παραδόσεις, διαπιστώνουμε ότι πληρέστερη όλων είναι η ελληνική παράδοση! Είναι η μοναδική που αναφέρεται ρητά σε τρεις, και όχι μόνο σε έναν, κατακλυσμούς. Οι υπόλοιπες παραδόσεις απλώς διέσωσαν κι εκείνες τον ΕΝΑΝ ελληνικό κατακλυσμό και όχι ΟΛΟΥΣ. Συγκεκριμένα διέσωσαν τον δεύτερο χρονολογικά κατακλυσμό, εκείνον του Δευκαλίωνα ή Νώε. Κάτι που αποδεικνύει ότι τόσο αυτός ο κατακλυσμός όσο και οι άλλοι δύο της ελληνικής παράδοσης υπήρξαν αναμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα και οδήγησαν τον κόσμο στο πέρασμά του σε Νέες Εποχές. Ο κατακλυσμός του Ωγύγου έδωσε τέλος στην κατά Ησίοδο «ασημένια εποχή», ο κατακλυσμός του Δευκαλίωνα τελείωσε την πρώτη «χάλκινη εποχή», ενώ ο κατακλυσμός του Δαρδάνου ήταν αυτός που διαμόρφωσε τη σημερινή γεωγραφία του πλανήτη (συγκεκριμένα, της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου) και οδήγησε την ιστορία στα μεγάλα γεγονότα που ακολούθησαν.

Πηγή : https://www.emystras.com/post/%CE%BF%CE%B9-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CE%BA%CE%BB%CF%85%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%AD%CF%83%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CF%8C%CF%83%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B7

https://m.tribune.gr/history/news/article/865658/oi-megaloi-kataklysmoi-stin-archaia-ellada-plimmyres-poy-eginan-mythoi.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/anthology/literature/browse.html?text_id=23

Τα άγνωστα καλοκαίρια των αρχαίων Ελλήνων και των Ρωμαίων

Ο μήνας Ιούλιος το καλοκαίρι ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Ιουλίου Καίσαρα. Για τους αρχαίους Αθηναίους, όμως, μόλις ξεκίνησε ο νέος χρόνος. Ο Ιούλιος, σύμφωνα με το αττικό ημερολόγιο, ένα από τα πολλά που ίσχυαν στην αρχαιότητα, αντιστοιχεί στον δικό τους Εκατομβαιώνα. Καθόλου τυχαία ο μήνας αυτός ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα, τον θεό του φωτός, και πήρε το όνομά του από την περίφημη Εκατόμβη, μια μεγαλοπρεπή θυσία 100 βοδιών με σκοπό τον εξιλασμό, αλλά αποτελούσε και μια καλή ευκαιρία να προσφερθεί στον λαό ένα πλούσιο συμπόσιο. Στη διάρκεια του Eκατομβαιώνα, άλλωστε, γιορτάζονταν τα Παναθήναια – η αρχαιότερη και σημαντικότερη γιορτή των Aθηναίων. Οι αρχαίοι Αθηναίοι δεν έπαιρναν άδειες από την εργασία τους για να πάνε κάπου αλλού. Ταξίδευαν μεν για επαγγελματικούς ή θρησκευτικούς λόγους, ή ακόμα και για λόγους υγείας, αλλά διακοπές με τη σημερινή έννοια της λέξης δεν έκαναν. Αυτοί που πρώτοι καθιέρωσαν τις διακοπές για ξεκούραση ήταν οι Ρωμαίοι, σύμφωνα με τον καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας Μιχάλη Τιβέριο. Η θεότητα Θέρος είναι η προσωποποίηση του καλοκαιριού. Είναι μία από τις Εποχές, φτερωτές θεότητες, κόρες του Ήλιου, με τις υπόλοιπες τρεις να ονομάζονται Έαρ, Οπώρα και Χειμών. Οι αρχαίοι Αθηναίοι υπολόγιζαν το μεν Έαρ και την Οπώρα από δυο μήνες εκάστη, το δε Θέρος και τον Χειμώνα από τέσσερις μήνες. Παρ’ όλα αυτά, όταν η θερμοκρασία έφτανε σε υψηλά επίπεδα, όσοι ζούσαν παράκτια έκαναν τα μπάνια τους στη θάλασσα, καθώς και την ηλιοθεραπεία τους. Από μικροί, άλλωστε, μάθαιναν να δαμάζουν το υγρό στοιχείο ως μέρος της βασικής αλλά και της στρατιωτικής τους εκπαίδευσης. «Ο μη επισταμένος μήτε νειν μήτε γράμματα απαίδευτος εστί και βάρβαρος» (αυτός που δεν γνωρίζει κολύμπι και γράμματα είναι απαίδευτος και βάρβαρος) επισημαίνουν οι πηγές. Ο Ηρόδοτος μας περιγράφει ότι στην ονομαστή Ναυμαχία της Σαλαμίνας τα θύματα από την πλευρά των Ελλήνων ήταν λιγοστά, γιατί οι πολεμιστές που βρέθηκαν στη θάλασσα, όταν το καράβι τους βυθίστηκε, κολύμπησαν και βγήκαν σώοι στις γειτονικές ακτές. Απεναντίας, οι περισσότεροι από τους «βαρβάρους» πνίγηκαν επειδή δεν ήξεραν κολύμπι. 

Ο όρος «διακοπές», όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, σημαίνει διακοπή της καθημερινότητας για ξεκούραση, χαλάρωση, ψυχαγωγία και ταξίδια αναψυχής. Οι αρχαίοι Έλληνες αγαπούσαν και απολάμβαναν το κολύμπι, όχι όμως ως ψυχαγωγική δραστηριότητα, αλλά ως μία εξαιρετική μορφή άσκησης. Ο Πλάτων, στο τρίτο βιβλίο του τελευταίου έργου του, τους «Νόμους», αναφέρει τη φράση «μήτε γράμματα μήτε νεῖν ἐπίστασθαι» («Να μην ξέρει ούτε γράμματα ούτε κολύμπι») ως χαρακτηρισμό ενός ανθρώπου που στερείται ακόμη και των πιο βασικών γνώσεων. Η φράση αυτή δείχνει ότι το κολύμπι θεωρούνταν βασική δεξιότητα ενός ελεύθερου πολίτη, καθώς διδασκόταν από την παιδική ηλικία. Συνήθως, όταν κολυμπούσαν, είτε δεν φορούσαν τίποτα είτε οι άνδρες φορούσαν τη λεγόμενη «λουτρίδα», ένα λεπτό κομμάτι υφάσματος – με σημερινούς όρους, ένα είδος μαγιό. Οι γυναίκες φορούσαν εσώρουχα, με το πάνω μέρος να είναι γνωστό στην αρχαία ελληνική ως «στρόφιον», μια πλατιά λινή ταινία που τυλιγόταν γύρω από το στήθος και δενόταν στην πλάτη. Αν επιχειρούσαμε μια σύγχρονη αντιστοιχία, θα μπορούσε να θεωρηθεί ο πρόδρομος του μπικίνι. Πέρα από το κολύμπι, οι αρχαίοι Έλληνες συμμετείχαν και σε διάφορες αθλητικές δραστηριότητες. Αν κάποιοι δεν είχαν πρόσβαση στη θάλασσα, ο επόμενος προορισμός τους ήταν οι λεγόμενες κολυμπήθρες, δηλαδή οι πισίνες, οι οποίες βρίσκονταν στα γυμνάσια ή σε ιδιωτικά και δημόσια λουτρά. Μάλιστα, οι Σπαρτιάτες κολυμπούσαν ακόμη και σε ποταμούς, όπως στον παγωμένο Ευρώτα, στο πλαίσιο της σκληραγωγίας τους. Ταξίδευαν για αρκετές ημέρες προκειμένου να παρακολουθήσουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τα Πύθια στους Δελφούς, που ήταν οι σημαντικότεροι εορταστικοί αγώνες προς τιμήν του Απόλλωνα, θεού της μουσικής και του φωτός, με μουσικούς και αθλητικούς διαγωνισμούς, καθώς και τα Ίσθμια, που διεξάγονταν στον Ισθμό της Κορίνθου προς τιμήν του Ποσειδώνα.

Εργάζονταν κανονικά, καθημερινά και όλο τον χρόνο εκτός από τις θρησκευτικές εορτές. Είχαν όμως, ελεύθερες ώρες που τις αξιοποιούσαν κάνοντας τον περίπατό τους, πήγαιναν στα γυμναστήρια, έπαιζαν διάφορα παιχνίδια ή ακόμα και ασχολούνταν με διάφορα σπόρ, άλλα για μικρούς ή έφηβους και άλλα για μεγάλους. Μπορεί να μην είχαν Σαββατοκύριακα ή weekends για να ξεκουραστούν, είχαν όμως μέρες αργίας σε όλη την διάρκεια του έτους. Άλλες ήταν μιας ημέρας άλλες ήταν περισσότερες. Ήταν ακανόνιστες και έτσι, άλλες έπεφταν πολλές σε ένα μήνα όπως π.χ στον μήνα Ανθεστηριών (μέσα Ιανουαρίου με μέσα Φεβρουαρίου) που ήταν σχεδόν ένας ολόκληρος μήνας αργίες οπότε και «διακοπές»! Όμως αυτές οι διακοπές όπως και όλες οι θρησκευτικές αργίες του χρόνου ήταν γεμάτες εν-θεού-ουσία (ενθουσιαμός). Η θερινή άδεια, ο τουρισμός και η ανάγκη των διακοπών ήταν άγνωστη για τους αρχαίους Έλληνες, όπως διαπιστώνουμε. Πρώτον και κύριον γιατί δεν υπήρχε η ανάγκη του να ξεφύγουν από κάπου για να πάνε κάπου αλλού. Δεύτερον διότι δεν ήταν παγιδευμένοι στον ίδιο τους τον πολιτισμό και την τεχνολογία του -όπως συμβαίνει με εμας. Τρίτον, διότι δεν είχαν ανάγκη να αναπνεύσουν καθαρό αέρα, ή να δουν λίγο πράσινο. Όλα αυτά τα είχαν μέσα στην πόλη τους. Τα ζούσαν και τα ένιωθαν. Ένας ακόμη λόγος ήταν η μετακίνηση από το ένα μέρος στο άλλο.

Με βάση τον ορισμό που αναφέρθηκε στην αρχή, οι διακοπές προσεγγίζουν περισσότερο το ρωμαϊκό ιδεώδες του otium, δηλαδή το διάλειμμα από τα καθημερινά καθήκοντα. Σύμφωνα με επιστολές του Πλινίου του Νεότερου, ένας από τους αγαπημένους τρόπους αναψυχής των Ρωμαίων ήταν η μετακίνηση σε εξοχικές κατοικίες, είτε στις ακτές είτε στην ύπαιθρο. Ο Σενέκας αναφέρεται συχνά στις επιστολές του στα παραθαλάσσια θέρετρα ως τόπους χαλάρωσης, ενώ ο Οράτιος περιγράφει ταξίδια σε παραθαλάσσιες και αγροτικές περιοχές με σκοπό την ξεκούραση. Ο ιστορικός Σουητώνιος αναφέρει ακόμη ότι και οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες περνούσαν περιόδους ανάπαυσης στις παραθαλάσσιες βίλες τους. Παράλληλα, ο Μαρτιάλης περιγράφει στα «Επιγράμματά» του ανθρώπους που περνούσαν πολλές ώρες στα δημόσια λουτρά, τα οποία αποτελούσαν ιδιαίτερα δημοφιλή χώρο αναψυχής, ενώ ο Πετρώνιος, στο έργο «Σατυρικόν», παρουσιάζει πολυτελή δείπνα που διαρκούσαν επί ώρες και αποτελούσαν βασική μορφή ψυχαγωγίας.

Επιπλέον, αρχαίες σχετικές μαρτυρίες, γραπτές και εικονιστικές, μας βεβαιώνουν ότι στην αρχαιότητα με την κολύμβηση δεν ασκούνταν μόνον άνδρες αλλά και γυναίκες. Όσοι, βέβαια, ζούσαν στην πόλη ή στην ενδοχώρα, διέθεταν πισίνες, τις λεγόμενες «κολυμβήθρες», στα διάφορα γυμναστήρια, οι οποίες, όμως, προορίζονταν μόνο για τους άνδρες. Μια πισίνα του 5ου αι. π.X. έχουν φέρει στο φως οι γερμανικές ανασκαφές στην Ολυμπία, δίπλα στον ποταμό Κλάδεο. Πρόκειται για μια υπαίθρια δεξαμενή, διαστάσεων περίπου 24x16 μ. και βάθους γύρω στο 1,60 μ. Μια ανάλογη κατασκευή έχει ανακαλυφθεί και στην Ποσειδωνία (Paestum), αποικία των Συβαριτών, στη Νότια Ιταλία. Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι από την Ποσειδωνία έχει διασωθεί μία από τις πιο ωραίες και πιο χαρακτηριστικές αρχαίες παραστάσεις κολύμβησης από τον επονομαζόμενο «Τάφο του Δύτη». Ένας προικισμένος ζωγράφος των αρχών του 5ου αι. π.X. έχει αποδώσει λιτά αλλά και επιβλητικά έναν νεαρό να κάνει, με άψογη τεχνική, ένα εντυπωσιακό άλμα κατάδυσης από έναν κτιστό ψηλό βατήρα. Όπως φαίνεται και στην τοιχογραφία, οι αρχαίοι κολυμπούσαν γυμνοί, αν και μερικές φορές μπορεί να φορούσαν τη «λουτρίδα», ένα λεπτό χιτώνιο που χρησίμευε ως μαγιό. Ένα άλλου είδους μαγιό, που αποτελείται από δύο τεμάχια και είναι ένας μακρινός πρόδρομος του σημερινού μπικίνι, απεικονίζεται σε ένα ψηφιδωτό δάπεδο της Villa Romana del Casale στη Σικελία, το οποίο χρονολογείται από την εποχή του Διοκλητιανού (τέλη 3ου αι. μ.Χ.). Σε αυτό παρακολουθούμε δέκα νεαρές αθλήτριες σε δύο σειρές, τα λεγόμενα bikini girls, να επιδίδονται σε διάφορα αθλήματα, όπως η άρση βαρών και η δισκοβολία, και σε παιχνίδια με μπάλα. Στην πραγματικότητα, βέβαια, φορούν τα εσώρουχά τους, με το πάνω μέρος να είναι γνωστό στα αρχαιά ελληνικά ως «στρόφιον» ή «απόδεσμος» και στα λατινικά ως «fascia pectoralis», που ήταν απλά μια πλατιά ταινία, είτε από λινό είτε από μαλλί, η οποία τυλιγόταν γύρω από τα στήθη κι έδενε στην πλάτη. Σε κάθε περίπτωση, η σύγκριση με το σύγχρονο μπικίνι, που έκανε την εμφάνισή του μόλις το 1946, είναι τουλάχιστον απρόσμενη και γι’ αυτό ελκυστική.

Η θεότητα Θέρος είναι η προσωποποίηση του καλοκαιριού. Είναι μία από τις Εποχές, φτερωτές θεότητες, κόρες του Ήλιου, με τις υπόλοιπες τρεις να ονομάζονται Έαρ, Οπώρα και Χειμών. Οι αρχαίοι Αθηναίοι υπολόγιζαν το μεν Έαρ και την Οπώρα από δυο μήνες εκάστη, το δε Θέρος και τον Χειμώνα από τέσσερις μήνες. Η λέξη «θέρος» απαντά ήδη στον Όμηρο, «χείματος ουδέ θέρευς» (τον χειμώνα και όχι το καλοκαίρι), ενώ ο Ηρόδοτος αναφέρει «θέρους μεσούντος» (γύρω στα μέσα του καλοκαιριού). Προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δηλώνει τη ζέστη και τη θερμότητα – από την οποία άλλωστε προέρχεται και η λέξη «θερμός». Θέρος όμως είναι και ο θερισμός, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το καλοκαίρι ονομάστηκε από τον θερισμό, δηλαδή σημαίνει «εποχή του θερισμού». Σύμφωνα με τον Ν. Σαραντάκο, η αρχική σημασία του ρήματος «θερίζω» ήταν «περνώ το καλοκαίρι» και μετά πήρε τη σημασία «δρέπω». Φυσικά, κατά τη διάρκεια του θέρους υπήρχαν και μέρες με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, που χαρακτηρίζονταν «κυνικά καύματα» ή «Κυνάδες μέρες». Με τον χαρακτηρισμό αυτόν εννοούσαν εκείνη την περίοδο όπου ο Σείριος, το λαμπρότερο αστέρι του Μεγάλου Κυνός, ανέτειλλε μαζί με τον Ήλιο, μια περίοδο περίπου 40 ημερών μέσα στο καλοκαίρι. Σείριος ονομαζόταν ο σκύλος του κυνηγού Ωρίωνα που καταστερίστηκε, έγινε δηλαδή αστερισμός, μετά τον θάνατο του αφεντικού του. Η συγκεκριμένη περίοδος του καλοκαιριού περιγράφεται στις αρχαίες πηγές με μελανά χρώματα και σχεδόν όλοι οι συγγραφείς συμφωνούν ότι η ανατολή του Σειρίου φέρνει μαζί της κακοτυχία, αρρώστιες, δυστυχία και υψηλό πυρετό στους ανθρώπους. Ο Ωρίωνας, ο Μεγάλος Κύων και ο Μικρός Κύων (το δεύτερο σκυλί του Ωρίωνα) είναι αστερισμοί που από την Ελλάδα φαίνονται καλύτερα τους χειμερινούς μήνες. Το καλοκαίρι φαίνονται για λίγο πριν ανατείλει ο Ήλιος. 

Ο Σείριος είναι ορατός στην Ελλάδα και γενικότερα στο Βόρειο Ημισφαίριο κατά το χειμερινό νυχτερινό ουρανό. Για να τον διακρίνετε ταχύτερα κι ευκολότερα, δεν έχετε παρά να βρείτε πρώτα την Ζώνη του Ωρίωνα. Στις 21 Ιουνίου, και λίγο μετά το θερινό ηλιοστάσιο, στον ουράνιο ορίζοντα ανέτειλε ο Ερμής μαζί με το λαμπερότερο αστέρι του, τον Σείριο. Σείριος, το λαμπερότερο αστέρι του αστερισμού του Μεγάλου Κυνός. Συνδέεται άμεσα με τους Έλληνες και την Ιστορία μας. Η αναφορές στον Σείριο ήταν τακτικότατες. Ο Κύων είναι ο φύλακας των συνόρων ανάμεσα σ’ αυτό τον κόσμο και τον επόμενο, φρουρός στο πέρασμα, φρουρός του κάτω κόσμου, παρατηρητής των νεκρών, ψυχοπομπός. Συμβολίζει το τέλος και το χάος ο Κύων – Σείριος, αλλά συμβολίζει ταυτόχρονα και την ανάσταση και την αναγέννηση της ψυχής. Κάποιοι σύγχρονοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι υπάρχει ένα κρυμμένο νόημα στην Ιλιάδα του Ομήρου, όπου ο κάθε πρωταγωνιστής και το κάθε γεγονός στο έπος έχει έναν αστρονομικό και αστρολογικό συμβολισμό. Όταν γινόταν μάχη ανάμεσα σε δυο ήρωες, εκείνος που νικούσε αντιπροσωπεύονταν από το λαμπερότερο αστέρι, τον Σείριο. Η παρουσία του Σείριου μαζί με τον Ερμή στον ωροσκόπο (2020), σε σχέση με το Θερινό Ηλιοστάσιο, και την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου, αναδεικνύει μια νέα εποχή στην οποία εισέρχεται η Ελλάδα, με πολλά δεινά και απώλειες, αλλά και την έναρξη της δράσης ατόμων κύρους, προς όφελος της Πατρίδας μας.

Πάλι από το ιστολόγιο του Ν. Σαραντάκου μαθαίνουμε πως το καλοκαίρι είναι λέξη μεσαιωνική και προέκυψε «εκ συναρπαγής», δηλαδή από συγχώνευση σε μια λέξη της φράσης «καλός καιρός». Ήδη σε κάποιο ελληνολατινικό γλωσσάρι της ύστερης αρχαιότητας παραδίδεται ο τύπος «καλόκαιρος» με την επεξήγηση «bonum tempus», ενώ σε κείμενο του 9ου αιώνα απαντά ο τύπος «καλοκαίριον» που βαθμιαία αντικατέστησε το αρχαίο θέρος. Ως «καλοκαίρι» το συναντάμε πλέον στο ψηφιδωτό δάπεδο μιας πρωτοβυζαντινής βασιλικης του 6ου αι μ.Χ. στους Δελφούς, όπου με το διάταγμα του Θεοδοσίου το 392 απαγορεύτηκε η άσκηση της αρχαίας λατρείας στους ναούς, και «απέσβετο και λάλον ύδωρ». Στην εκκλησία που βρίσκεται στην είσοδο του σημερινού χωριού σώζονται δυτικά του ιερού, σε δύο ξεχωριστά διάχωρα, εικονιστικά διακοσμητικά θέματα με προσωποποιήσεις του καλοκαιριού, μαζί με παραστάσεις πτηνών που περιβάλλονται από περίτεχνους πλοχμούς. Και οι δυο μορφές φορούν κοντό χιτωνίσκο που αφήνει ακάλυπτα τα χέρια και κρατούν η μια καλάθι με καλοκαιρινά φρούτα και η δεύτερη ένα δεμάτι με στάχυα, συνεχίζοντας την παράδοση της αρχαιότητας. Η έννοια του καλοκαιριού είναι επιπλέον συνδεδεμένη με το θέρισμα και τον τρύγο. Γέννημα του καλοκαιριού είναι και το σταφύλι και το παράγωγο αυτού, το κρασί. O Διόνυσος ή Βάκχος ήταν γνωστός ως ο θεός του κρασιού.

Πηγή : 

https://www.lifo.gr/podcasts/hxhtika-arthra/kalokairi-ton-arhaion-stafylia-syka-stahya-boyties-sti-thalassa-akoma-kai

https://grdiscovery.com/kalokairi-sthn-arxaiothta-pws-ekanan-diakopes-oi-arxaioi-ellhnes-rwmaioi-kai-aiguptioi/

https://filologikogymn.wordpress.com/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CF%85%CE%BC%CE%BD%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%85/%CF%84%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AE%CE%BD%CF%89%CE%BD/

https://www.protothema.gr/greece/article/1392630/kausonas-pos-ton-onomazan-oi-arhaioi-ellines-kai-poia-i-shesi-me-ta-skulia-deite-video/AMP/

https://www.reader.gr/epistimi/520813_seirios-o-lamproteros-asteras-toy-nyhterinoy-oyranoy

https://www.enpel.gr/2020/06/%CF%84%CE%B1-%CE%BC%CF%85%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%85/

Τα Ιερά μυστήρια της φυσικής γεωγραφίας της Ελλάδας

«Η Γη δεν είναι ένα νεκρό άψυχο σώμα, αλλά κατοικείται από ένα πνεύμα που είναι η ζωή της και η ψυχή της. Όλα τα πράγματα της Δημιουργίας, ακόμη και τα ορυκτά, παίρνουν τη δύναμή τους από το πνεύμα της Γης. Αυτό το πνεύμα είναι ζωή, τρέφεται από τα άστρα, και τρέφει όλα τα ζωντανά πράγματα που προφυλάσσει στη μήτρα του. Από το πνεύμα που δέχεται από ψηλά, η Γη κλωσάει τα ορυκτά στη μήτρα της όπως η μητέρα το αγέννητο παιδί της. Αυτό το πνεύμα κατασκευάζει τα βουνά σαν κατοικίες, ταξιδεύει με το νερό και τον άνεμο, χαράζει τους τόπους, μορφοποιεί τα πάντα, κι οι τόποι μιλούν τη γλώσσα του. Αν δεν βλέπεις γύρω σου αυτό το πνεύμα, δεν βλέπεις τίποτε» (Basilius Valentinus). Στους παλιότερους πολιτισμούς, η χαμένη για μάς γνώση των ενεργειών της γης, διδασκόταν και εφαρμόζονταν ως «Ιερή Γεωγραφία». Ο Δίας έστειλε δυο αετούς από τις “δύο άκρες της Γης” και εκεί που οι πορείες τους συναντήθηκαν, ήταν το κέντρο του κόσμου: οι Δελφοί. Αυτός είναι και ο λόγος που οι αρχαϊκές προσθέσεις πάνω στις πέτρες-ομφαλούς συνήθως έχουν δύο πουλιά που κοιτούν σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Η πέτρα-ομφαλός των Δελφών (υπάρχει ακόμη μία στην Δήλο, αλλά και αλλού) βρίσκεται σήμερα στο μουσείο των Δελφών και κανείς μέχρι τώρα δεν έχει εξηγήσει ικανοποιητικά το περίτεχνο διακοσμητικό πλέγμα της. Το πλέγμα αυτό έχει μιά μεγάλη ομοιότητα με τα βουδιστικά «Βάτζρα» τους κεραυνούς ενέργειας που περικυκλώνουν τα ιερά μέρη. Εξάλλου πολλοί διακεκριμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι το πλέγμα αυτό πάνω στην πέτρα, συμβολίζει το γήινο ενεργειακό δίκτυο. Οι Δελφοί χαρακτηρίζονται σε όλα τα αρχαία κείμενα ως ο ομφαλός του κόσμου, κι αυτή είναι η μόνη πέτρα-ομφαλός που έχει βρεθεί εκεί. Ίσως η πέτρα αυτή, εκεί που ήταν τοποθετημένη αρχικά, να ήταν το ακριβές σημείο του «ομφαλού του κόσμου» και ίσως θα έπρεπε να προβληματιστούμε που δεν βρίσκεται στην θέση της, αλλά σε ένα ράφι του μουσείου.

Σύμφωνα με τις θεωρίες περί των ενεργειακών ρευμάτων που διατρέχουν τον πλανήτη, η Δωδώνη είναι ένας από τους πιό σημαντικούς γεωμαγνητικούς κόμβους της Ευρώπης. Ο «Δίαυλος» του συνδέει με απόλυτο συσχετισμό, την Δωδώνη, τους Δελφούς, τον Παρθενώνα και την Δήλο. Βρίσκεται ακριβώς στην ίδια ευθεία με αυτά τα σημεία. Αυτή η γραμμή, και όσα άλλα μέρη μπορούν να ειδωθούν ως σημεία επάνω της σε έναν λεπτομερή χάρτη, είναι μιά ισχυρότατη ενεργειακή σύνδεση που επηρεάζει έντονα όλα τα σημεία που την αποτελούν. Οι θέσεις της Αθήνας, των Δελφών, της Ολυμπίας, διαγράφουν ένα τέλειο ισοσκελές τρίγωνο. Κάτι τέτοιο συμβαίνει με πάρα πολλά ιερά κέντρα της Ελλάδας και του κόσμου. Η χρησιμότητα τέτοιων παρατηρήσεων σχετικά με ανάλογα τρίγωνα, είναι ότι αν κάποιος ενώσει τα σημεία πάνω στον χάρτη σχεδιάζοντας ένα τρίγωνο, μπορεί εύκολα να εντοπίσει το ακριβές κέντρο του τριγώνου πάνω στον χάρτη. Το σημείο που θα προκύψει, θα είναι η γεωγραφική τοποθεσία που συγκεντρώνει γεωδαιτικά την δύναμη και των τριών κέντρων, ένας τόπος πολύ ιδιόμορφης δύναμης που είναι σχεδόν πάντα μυστικός, αλλά κάποιες φορές συμβαίνουν τόσα πολλά παράξενα πράγματα σε τέτοια σημεία, που είναι αδύνατον να μην γίνουν γνωστά. Σύμφωνα με τις πρωτοποριακές εργασίες του Έλληνα ερευνητή και συγγραφέα Θεοφάνη Μανιά, η γεωγραφική θέση των πόλεων, των ιερών και των μνημείων της αρχαίας Ελλάδας, δεν είναι τυχαία, αλλά σχεδιάστηκε με βάση έναν γεωμετρικό-γεωδαιτικό προγραμματισμό, όπως προκύπτει από αμέτρητες ενδείξεις, κυρίως μέσα από την συγκριτική μελέτη των μεταξύ τους κατ’ ευθείαν αποστάσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Θ. Μανιάς υποστηρίζει ότι οι θέσεις αυτών των τόπων και των μνημείων τους, προβαλλόμενοι σε ένα γεωειδές πλέγμα και συνδεόμενοι με νοητές γραμμές, σχηματίζουν τριγωνομετρικά και κυκλικά γεωδαιτικά δίκτυα διαφόρων τύπων, που στηρίζονται σε αριθμητικές, γεωμετρικές και αρμονικές αναλογίες. Ο χαρτογραφικός όγκος που έχει παρουσιάσει ο Μανιάς, είναι γεμάτος από ενδιαφέρουσες επισημάνσεις, όπως για παράδειγμα χάρτες που αφορούν το γεωδαιτικό κέντρο των Δελφών και τους γεωμετρικούς συσχετισμούς του με άλλα κέντρα του Ελληνικού χώρου και όχι μόνο. Οι Δελφοί απέχουν εξίσου από Αθήνα και Ολυμπία, σχηματίζοντας ένα ισοσκελές τρίγωνο 660 σταδίων. Από Ελευσίνα και Ιωλκό απέχουν ακριβώς 550 στάδια. Επίσης σχηματίζεται ισόπλευρο τρίγωνο μεταξύ Δελφών, Σμύρνης και Ιδαίου Άντρου Κρήτης. Ένα πολύ εντυπωσιακό οκτάκτινο αστέρι απόλυτης αρμονίας, με κέντρο τον Παρθενώνα, σχηματίζεται στον χάρτη από την γεωδαιτική σύνδεση Παρθενώνα-Πνύκας-Θησείου-Ολυμπείου.

Η επιφάνεια της γης, βρίθει από όλων των ειδών τις μαγνητικές δυνάμεις, που επηρεάζονται όπως οι παλίρροιες τα ουράνια σώματα, ειδικά από την Σελήνη. Αλλά αυτές οι δυνάμεις δεν είναι απλά μαγνητικές ή ηλεκτρικές. Το πιο σπουδαίο σε σχέση μ’ αυτές είναι ότι μπορούν να αλληλεπιδράσουν με τον ανθρώπινο νου. Αλλά και ο νους μπορεί να τις επηρεάσει, έτσι ώστε να «καταγράψουν» ισχυρά συναισθήματα (και αυτή η καταγραφή μερικές φορές είναι αυτό που λέμε «στοίχειωμα»). Είναι βέβαιο ότι οι αρχαίοι γνώριζαν τα μυστικά αυτών των δυνάμεων της Γης καθώς και πώς να τις μεταχειρίζονται. Τέτοιες φυσικές μορφές (όπως λόφοι, τούμπες ή βράχια) ή τεχνητές κατασκευές (όπως οι κολόνες των ναών) έκαναν διαθέσιμη την ενέργεια στα ανθρώπινα όντα και ίσως να δρούσαν ακόμη και ως ενισχυτές. Πολλά αρχιτεκτονικά μυστικά, κρύβουν πίσω τους αυτές τις αλήθειες. Το μεγάλο μυστικό σε σχέση μ’ αυτό, ήταν ο εντοπισμός της προέλευσης του εσωτερικού ρυθμού της παντοδύναμης αυτής ροής. Όπου υπάρχει μέρος στο οποίο γίνονται προσευχές και συγκεντρωμένες επιθυμίες κατευθυνόμενες προς αυτό, σχηματίζεται ένας ηλεκτρικός στρόβιλος που συγκεντρώνει στον εαυτό του μιά δύναμη. Αυτή η δύναμη μπορεί να γίνεται αισθητή και να χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο. Ακόμη, πολλές από τις πέτρες και τα πηγάδια που βρίσκονται πάνω στα «κομβικά» σημεία, έχουν έντονες θεραπευτικές ιδιότητες.

Το βασικό μυστικό πίσω από όλα αυτά έχει να κάνει με μια συνδυασμένη συστηματική ανάλυση που θα προσπαθήσει να συσχετίσει: τα κανάλια των γεωμαγνητικών δυνάμεων και των «Τελλουρικών Ρευμάτων», με τα συστήματα στοών που είναι από κάτω τους, με τα «στρατηγικά» στρατιωτικά, πολιτικά, αρχαιολογικά, θρησκευτικά σημεία που βρίσκονται πάνω στους κόμβους που δημιουργούν τα «αιθερικά» και «υποχθόνια» αυτά κανάλια, με τους λεγόμενους «τόπους δύναμης», με σπήλαια που βρίσκονται εκεί, με κωδικά σημάδια θρησκευτικού-μυστικιστικού ή «τοπογραφικού» χαρακτήρα που βρίσκονται εκεί, με τις παραδόσεις της περιοχής, με τα τοπωνυμία της περιοχής, με τα μέρη που συμβαίνουν πολλά παράξενα φαινόμενα κάθε είδους, με τις εμφανίσεις παράξενων όντων σε τέτοια μέρη, με μέρη που βλέπει κάποιος επίμονα στα όνειρα του. Από την άλλη, η ίδια η γεωγραφία τις περισσότερες φορές σκιαγραφείται σύμφωνα με την οπτική και την εποπτεία του κάθε όντος. Τα ίδια τα όντα που κατοικούν μέσα στη γεωγραφία του κόσμου, κινούνται σύμφωνα με μία μυστική γεωγραφία που δεν συμπεριλαμβάνεται στους χάρτες. Τα πουλιά, τα έντομα και τα ζώα, κινούνται και μεταναστεύουν πάνω σε συγκεκριμένες γραμμές, ακολουθούν συγκεκριμένους αόρατους δρόμους και έχουν μια αντίληψη της γεωγραφίας τελείως άγνωστη για εμάς.

«Οι Αρχαίοι Έλληνες ήταν σοφοί. Ήξεραν πού να χτίσουν τους χώρους λατρείας τους», συνήθιζε να απαντάει εκείνος. «Αυτοί είναι χώροι που συμβολίζουν κάτι πιο σπουδαίο από τον άνθρωπο», προσέθετε. Τόσα χρόνια μετά, δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ αν αυτή η όμορφη επεξήγηση, ήταν απλά απόρροια του τεράστιου θαυμασμού του παππού μου για τον ελληνικό πολιτισμό. Αλλά ο Μανόλο Φερνάντεζ, καθηγητής Ισπανικών και ερασιτέχνης λάτρης της αστρονομίας, μοιράζεται την ίδια άποψη με τον παππού μου – ότι η θέση των Ναών της Αρχαίας Ελλάδας δεν ήταν τυχαία. Η συντάκτρια του άρθρου του BBC, επιχειρεί να διερευνήσει το μυστήριο που περιβάλλει τους αρχαίους ναούς της Ελλάδας σε ό,τι αφορά την τοποθεσία τους. Αποτελούν αντανάκλαση των κινήσεων διαφόρων ουρανίων σωμάτων ή μήπως αντικατοπτρίζουν τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου, είναι τα δύο βασικά ερωτήματα που εξετάζονται. Οπως αφηγείται η συντάκτρια, συνάντησε για πρώτη φορά τον Φερνάντεζ, ανάμεσα στα αρχαία ερείπια του Παρθενώνα, κατά τη διάρκεια του κύματος καύσωνα, στα τέλη Ιουνίου. Περιτριγυρισμένος από τους επιβλητικούς κίονες δωρικού ρυθμού του Ναού, ο Φερνάντεζ ξεδίπλωσε έναν χάρτη της Ελλάδας. «Κοίτα εδώ στον χάρτη», μου είπε. «Ο Ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο, ο Ναός του Ηφαίστου στην Αθήνα και Ναός της Αφαίας Αθηνάς στην Αίγινα, σχηματίζουν ένα ισοσκελές τρίγωνο. Όπως ακριβώς συμβαίνει και με τους Ναούς του Απόλλωνα στους Δελφούς, της Αφαίας Αθηνάς στην Αίγινα και του Παρθενώνα», συνέχισε.

Ο Φερνάντεζ είναι βέβαιος ότι τα τρίγωνα που σχηματίζουν οι αρχαιολογικοί χώροι αποτελούν αντανάκλαση των κινήσεων διαφόρων ουρανίων σωμάτων, όπως του ήλιου, του φεγγαριού ή των πλανητών και των άστρων, σε σχέση με την επιφάνεια της γης. Αυτή του η θεωρία συχνά τον οδηγεί στο Αστεροσκοπείο Αθηνών, όπου συμμετέχει σε παρατηρήσεις του ουρανού με τηλεσκόπιο. Εντός του θολωτού μαρμάρινου κτιρίου, το τηλεσκόπιο Δωρίδη προσφέρει σε επισκέπτες, όπως ο Φερνάντεζ, τη δυνατότητα παρακολούθησης του θαυμάσιου νυχτερινού ουρανού. Έχοντας παρατηρήσει το φεγγάρι, τον Κρόνο, τον Άρη και διάφορους αστερισμούς, μέσω του τηλεσκοπίου, υποστηρίζει σθεναρά ότι «οι Ναοί των Ελλήνων χτίστηκαν για να είναι σε ευθυγράμμιση οι κατοικημένες περιοχές της γης, με τους πλανήτες στον ουρανό». Η ιδέα του «τριγωνισμού του ελληνικού κόσμου» δεν είναι καινούργια, αλλά αποτελεί παράδειγμα της «ιερής γεωγραφίας» ή του πώς οι θρησκευτικοί χώροι λατρείας ήταν τοποθετημένοι, σύμφωνα με την αστρονομία ή τη μυθολογία. Στη δεκαετία του 1960, ο Ζαν Ρίτσερ, καθηγητής γαλλικής λογοτεχνίας -με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο συμβολισμό, τα εσωτεριστικά δόγματα και την ελληνική μυθολογία- στο Πανεπιστήμιο Sophia Antipolis της Νίκαιας, στη Γαλλία, περιέγραψε αυτή τη θεωρία ως «Μεγάλο Σχέδιο» που ενώνει τους αρχαιολογικούς χώρους τόσο μεταξύ τους όσο και με τον ουρανό. Φαντάστηκε την Ελλάδα χωρισμένη σε 12 τομείς που αντικατοπτρίζουν τα 12 σύμβολα του ζωδιακού κύκλου, με το ιερό του μαντείου των Δελφών να είναι ο ομφαλός της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Αλλά οι θεωρίες περί «ιερής γεωγραφίας», όπως και αυτή του Ρίτσερ, δεν κέρδισαν ποτέ τον σεβασμό που του άξιζαν από τις συμβατικές επιστήμες, μιας και δεν μπορούσαν ποτέ να αποδειχθούν. «Ας ξεκινήσουμε με την Ακρόπολη. Ποιος ναός χρησιμοποιήθηκε ως σημείο αναφοράς της Ακρόπολης; Ο κλασικός Παρθενώνας, ο αρχαϊκός Παρθενώνας, ο Ναός της Πολιάδος Αθηνάς ή ο Ναός της Αθηνάς Νίκης;» ρώτησε η Ευφροσύνη Μπούτσικα, λέκτορας κλασικής αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Κεντ, στο Ηνωμένο Βασίλειο και με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αρχαία ελληνική αστρονομία, μυθολογία και θρησκεία. «Αν μιλάμε για ακριβή γεωμετρικά σχήματα, όπως ένα ισοσκελές τρίγωνο, χρειαζόμαστε ακρίβεια μικρότερη του ενός μέτρου. Αυτοί οι ναοί έχουν απόσταση αρκετών μέτρων μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να έχεις την επιλογή να διαλέξεις αυτόν που δημιουργεί το πιο ακριβές ισοσκελές τρίγωνο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το σχήμα ήταν σημαντικό για τους Αρχαίους». Ο Γιώργος Πανταζής και η Ευαγγελία Λάμπρου, επίκουροι καθηγητές του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, χρησιμοποίησαν σύγχρονες γεωδαιτικές μεθόδους για να καθορίσουν τον αστρονομικό προσανατολισμό των αρχαίων ελληνικών ναών. Ανακάλυψαν μια εξαιρετικά συμμετρική τοποθέτηση μεταξύ του Παρθενώνα και του Ναού του Ηφαίστου. «Ο αστρονομικός προσανατολισμός των ναών έχει να κάνει με την ανατολή του ήλιου κατά τη μέρα εορτασμού του θεού, προς τιμήν του οποίου χτίστηκε ο ναός», είπε ο Πανταζής. «Οι πρώτες ακτίνες του ήλιου πρέπει να διαπεράσουν τον κεντρικό άξονα του ναού και να φωτίσουν το κεντρικό άγαλμα του εκάστοτε τιμώμενου θεού». Υπάρχει επίσης μια πληθώρα από άλλες μελέτες που επισημαίνουν ότι οι κλασικοί ναοί χτίστηκαν σε ευθυγράμμιση με τα άστρα. Ωστόσο, η εμφάνιση της επιστήμης της αρχαιοαστρονομίας, που μελετά της αστρονομικές γνώσεις των αρχαίων πολιτισμών και την εφαρμογή τους, αναμένεται να προσδώσει στον συσχετισμό μεταξύ της αστρονομίας και της θρησκείας ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Πηγή : https://www.kathimerini.gr/world/917340/to-mystirio-piso-apo-tin-topothesia-ton-naon-tis-archaias-elladas/

https://terrapapers.com/i-ieri-geografia/

Η ιερή σημασία του νερού στην Αρχαία Ελλάδα και στον πολιτισμό της (Μέρος Γ)

Ποια είναι τελικά η σημασία του καθαρμού; Ησίοδος, Επίχαρμος, Πλάτωνας, Ευριπίδης δίνουν την ηθική διάσταση του καθαρμού: Ποτέ να μην περάσεις με τα πόδια σου το νάμα τ' ομορφόρροο των αέναων ποταμών προτού με το βλέμμα γυρισμένο κατά τα ωραία νάματα προσευχηθείς και πλύνεις τα χέρια σου με το πολυλαχτάριστο τ' άσπρο νερό. Όποιος περάσει ποτάμι με τη συνείδησή του ακάθαρτη και με τα χέρια του άνιφτα, προκαλεί την αγανάκτηση των θεών και αυτοί θα του δώσουν συμφορές κατόπιν. O Πλάτωνας υποστήριξε ότι «ακάθαρτος είναι όποιος έχει κακή ψυχή», ενώ οι τραγικοί επεσήμαναν ότι η καθαριότητα των χεριών δεν επαρκεί για τον καθαρμό της ψυχής. Η ερμηνεία που δίνει ο Burkert για τους καθαρμούς γενικά, ότι δηλαδή πρόκειται για τελετουργικά που διασφαλίζουν τον κύκλο των καθαρμένων, δηλαδή των πολιτών που αποδέχονται τους κοινωνικούς κανόνες, από ένα «χαοτικό εκτός», αποτελεί ένα μόνο κομμάτι. Οι καθαρμοί με το νερό θεωρούνται από τους αρχαιότερους -«οι εξαγνισμοί της ελευσίνιας λατρείας έρχονται από την Κρήτη, όπου αρχικά ανήκαν στη μινωική θρησκεία», γράφει ο René Ginouvès και όχι μόνο της ελευσίνιας θα συμπληρώναμε, θυμίζοντας τον Επιμενίδη τον Κρήτα. Εκείνο που εμείς διαπιστώσαμε είναι ότι συνυφαίνονται αφενός με θεότητες χθόνιες, ή που παίρνουν τη θέση χθόνιων θεοτήτων, όπως ο Απόλλων στους Δελφούς (και το μαντείο του Τροφωνίου έχει χθόνιο χαρακτήρα). αφετέρου με θεότητες που εξασφαλίζουν είτε τη γονιμότητα είτε τη μετά θάνατο ζωή. Αν η κλασική εποχή κράτησε το πιο ορθολογικό κομμάτι των καθαρμών, το λουτρό ξεπερνά τη λειτουργία του καθαρμού και μας συνδέει με την προσπάθεια του ανθρώπου να αντιμετωπίσει τον θάνατο με τελετές που επιβεβαιώνουν τη ζωή τόσο σε αυτό τον κόσμο όσο και μετά θάνατο. Ποια μπορεί να είναι η σχέση του καθαρμού με την αριστοτελική κάθαρση στην τραγωδία; Η άποψη για τη γένεση της τραγωδίας στο πλαίσιο των θρήνων της διονυσιακής λατρείας και της ηρωολατρείας υπονοεί πιθανή συνέχεια μεταξύ λατρείας και τραγωδίας και στην εμπειρία της κάθαρσης που δοκιμάζουν οι θεατές στην τραγωδία (πάντα σύμφωνα με τον Αριστοτέλη) και στη λατρεία οι συμμετέχοντες. Εξάλλου, τόσο η τραγωδία όσο και οι καθαρμοί κυρίως πριν από τη μύηση στα μυστήρια αλλά και η θυσία προκαλούν ἒλεον καὶ φόβον. Ο Αριστοτέλης μάλιστα είχε συλλάβει την τραγική κάθαρση ως κάτι το επωφελές για τη δημοκρατική πόλιν.

Ιδεώδες των αρχαίων πόλεων υπήρξε η αυτάρκεια, υλική, ηθική, πνευματική, στρατιωτική, διοικητική -ο Αριστοτέλης έδωσε την πολιτική διάσταση του θέματος στα Πολιτικά. Προϋπόθεση για την υλική αυτάρκεια ήταν η γεωγραφική θέση της πόλης που θα έπρεπε να της εξασφαλίζει άφθονα υλικά αγαθά και να τη βοηθά στην εμπορική της ανάπτυξη. Αλλά η υλική αυτάρκεια προϋπέθετε την εξασφάλιση και τη διαχείριση υδάτινων πόρων, που κάποιες φορές έφερναν σε σύγκρουση τους ενδιαφερόμενους. Σε επίπεδο μυθολογικό, οι αγώνες αυτοί είναι ανάμεσα σε ήρωες και θεούς ή εκπροσώπους των θεών. Η εξασφάλιση υδάτινων πόρων αποτελεί μια επικίνδυνη υπόθεση και αντικείμενο αντιπαλοτήτων. Κόρες παγιδεύονται σε κρήνες, που ανάγονται σε σημείο ερωτικής συνάντησης, όπως στην περίπτωση των Νυμφών ή των νέων ανδρών με τις κοπέλες, αλλά και σημείο επικίνδυνο στο οποίο μπορεί κανείς να παγιδευτεί ή και να πεθάνει. Το γεγονός ότι η κρήνη βρισκόταν εκτός οίκου, αποτελούσε το σημείο τομής μεταξύ φύσης και πολιτισμού, καθιστούσε την επίσκεψη σε αυτή επικίνδυνη υπόθεση. Επιπλέον, κόρες παγιδεύονται στις ακροποταμιές και στις παραλίες, είτε σε ένα ερωτικό παιγνίδι είτε σε ένα παιγνίδι θανάτου. Εξίσου επικίνδυνες είναι οι κρήνες και για ήρωες ή για ανυποψίαστους κυνηγούς, όπως ο Ακταίωνας και ο Τειρεσίας, που θα τιμωρηθούν σκληρά, γιατί αναπάντεχα αντίκρισαν γυμνές θεές που λούζονταν σε κρήνες ή τον εαυτό τους, όπως ο Νάρκισσος στα νερά του χειμάρρου Δονακώνα, οπότε και εγκλωβίστηκε στον αυτοθαυμασμό του ή στην αγάπη για τη νεκρή αδελφή του. Και βέβαια το νερό μπορεί να αποτελεί παγίδα ακόμη και μέσα στα πλαίσια του ίδιου του οίκου και όχι μόνο σε εξωτερικούς χώρους. Ο Αγαμέμνονας λ.χ. παγιδεύτηκε από την Κλυταιμνήστρα και δολοφονήθηκε από τον Αίγισθο, όταν ο βασιλιάς, προκειμένου να ετοιμαστεί για το γεύμα που του είχε ετοιμάσει η βασίλισσα, κατευθύνθηκε προς το λουτρό. Τη στιγμή που έβγαινε από το νερό, η Κλυταιμνήστρα τον σκέπασε με έναν χιτώνα χωρίς κανένα άνοιγμα. Εγκλωβισμένος σε αυτόν ο Αγαμέμνονας δολοφονήθηκε από τον Αίγισθο.

Τρεις από τους άθλους του Ηρακλή μπορούν να ενταχθούν στο θέμα μας: οι Στυμφαλίδες όρνιθες, η Λερναία ύδρα, οι στάβλοι του Αυγεία. Οι Στυμφαλίδες σκότωναν ανθρώπους με τα φτερά τους και έτρωγαν το κρέας τους, ξεχύνονταν στους αγρούς και αφάνιζαν τα πάντα. «Στην πόλη Στύμφαλο της Αρκαδίας, μέσα σε πυκνό δάσος, υπήρχε λίμνη που λεγόταν Στυμφαλίδα· σε αυτήν εύρισκαν καταφύγιο πουλιά, από φόβο μήπως τα αρπάξουν λύκοι. Καθώς λοιπόν ο Ηρακλής βρισκόταν σε αμηχανία πώς να βγάλει τα πουλιά από το δάσος, η Αθηνά του έδωσε χάλκινα κρόταλα που τα είχε πάρει από τον Ήφαιστο. Ανέβηκε λοιπόν σε ένα όρος κοντά στη λίμνη και χτυπώντας τα τα φόβιζε· κι εκείνες, καθώς δεν άντεχαν τον θόρυβο, φοβισμένες σηκώνονταν ψηλά, και μ' αυτόν τον τρόπο ο Ηρακλής τα χτύπησε με τα βέλη του» (Απολλόδ. 2.5. 6). Ποια μπορεί να είναι η σημασία αυτών των πλασμάτων; Άλλοι υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για δηλητηριώδη αέρια της λίμνης και άλλοι για έλη και κουνούπια που προκαλούσαν πυρετούς. Ο άθλος του Ηρακλή για την άρση των συνεπειών αυτών σχετίζεται με διαχείριση υδάτων της λίμνης Στυμφαλίας. «Το εύρος των υδάτων της λίμνης αυτής ποίκιλλες ανάλογα με τη βροχόπτωση και τον έλεγχο της απορροής τους από φυσικές καταβόθρες. […] Ενισχυτικό της ερμηνείας αυτής είναι και το γεγονός ότι αντίστοιχης τεχνικής και αρχαιότητας υδραυλικά έργα έχουν επισημανθεί και στη γειτονική της Στυμφάλου κλειστή κοιλάδα του Φενεού, που οι αρχαίοι (Παυσανίας 8, 14, 3) τα απέδιδαν στον ίδιο τον Ηρακλή)». Οι παλαιότερες παραστάσεις του μύθου ανάγονται στον 8ο αι. π.Χ. Ωστόσο, είναι πολύ λίγες οι παραστάσεις του μύθου που σώζονται. Μία από αυτές είναι σε μελανόμορφο αμφορέα (γύρω στο 530 π.Χ.), όπου ο ήρωας επιτίθεται με σφεντόνα στο σμήνος των ορνίθων που πετούν ή κολυμπούν στα νερά της λίμνης.[41] Η μοναδική παράσταση του άθλου στη μνημειακή πλαστική είναι στη μετόπη του ναού του Δία στην Ολυμπία, (457 π.Χ.).[42] Σε μια ιδιαίτερα τρυφερή, σχεδόν ερωτική σκηνή, ο Ηρακλής φέρνει τα τρόπαια της νίκης του στην άοπλη Αθηνά που, καθισμένη σε βράχο, μοιάζει με νεαρή, ντροπαλή ερωτευμένη κοπέλα που δέχεται δώρα από τον καλό της -είναι χαρακτηριστικό ότι η θεά στέκεται χαμηλότερα από τον ήρωα.

Για τον δεύτερο άθλο του Ηρακλή, τη Λερναία Ύδρα, ο Απολλόδωρος στη Βιβλιοθήκη του (Β, 5, 2) παραδίδει τα εξής: «Σαν δεύτερο άθλο τον διέταξε [ο Ευρυσθέας τον Ηρακλή] να σκοτώσει τη Λερναία ύδρα· αυτή είχε μεγαλώσει στο έλος της Λέρνας, εξορμούσε στην πεδιάδα και ρήμαζε τόσο τα κοπάδια όσο και τα χωράφια. Η νεροφίδα ήταν τεράστια, με εννιά κεφάλια, τα οκτώ από αυτά ήταν θνητά, ενώ το ένα, το μεσαίο, ήταν αθάνατο. Ανέβηκε λοιπόν σε άρμα που το οδηγούσε ο Ιόλαος και έφτασε στη Λέρνα. Ύστερα, σταμάτησε τα άλογα και βρήκε τη νεροφίδα σε ένα λόφο κοντά στις πηγές της Αμυμώνης, όπου ήταν η φωλιά της, και χτυπώντας την με πυρωμένα βέλη την ανάγκασε να βγει από εκεί. Και την ώρα που αυτή έβγαινε, την έπιασε και την κράτησε σφιχτά. Εκείνη όμως τυλίχτηκε στο ένα του πόδι και τον ακινητοποίησε. Και εκείνος, αν και της έκοβε τα κεφάλια με το ρόπαλο, δεν μπορούσε να την εξοντώσει· γιατί, όταν έκοβε ένα κεφάλι, φύτρωναν δύο. Βοηθούσε τη νεροφίδα και μια τεράστια καραβίδα που του δάγκωνε το πόδι. Πρώτα λοιπόν σκότωσε αυτήν και ύστερα ζήτησε τη βοήθεια του Ιόλαου, που έκαψε τμήμα του κοντινού δάσους και, καυτηριάζοντας με τους δαυλούς τα σημεία απ' όπου ξεφύτρωναν τα κεφάλια, δεν άφηνε να βγουν άλλα. Με αυτόν τον τρόπο, αφού γλίτωσε από τα κεφάλια που φύτρωναν συνέχεια, στη συνέχεια έκοψε και το αθάνατο και το πλάκωσε με βράχο πελώριο στον δρόμο που περνούσε μέσα από τη Λέρνα προς την Ελαιούντα». Σε ερυθρόμορφη στάμνο-ψυκτήρα του ζωγράφου του Συλέα (480-470 π.Χ.) η Ύδρα «ανακλαδίζει τα θανατερά πλοκάμια της», ενώ ο Ηρακλής «προσπαθεί με την άρπη να αποκόψει τα δώδεκα κεφάλια της […]. Ο Ιόλαος από τα δεξιά κατακαίει με δαυλό τις ρίζες τους για να μην ξαναφυτρώσουν». Στον μύθο αυτό αναγνωρίζονται στοιχεία από τον μύθο του Κάδμου. Ένα φίδι κυριαρχεί σε υδάτινο τόπο και εμποδίζει τους ανθρώπους. Ο Ηρακλής, όπως και ο Κάδμος, παλεύει με αυτό και το σκοτώνει, απαλλάσσει δηλαδή την περιοχή των νερών από την παρουσία του -θυμίζουμε ότι η Διώνη, ως σύζυγος του Δία Ναΐου, δηλαδή του Δία των νερών, λατρευόταν στη Δωδώνη που ήταν γεμάτη νερά και έλη (η Ευρώπη ήταν και αυτή πηγή στη Δωδώνη: Καλλίμ., απ. 630). Ο μύθος αυτός αποτελεί προφανώς «ανάμνηση ενός προϊστορικού προγράμματος διαχείρισης υδάτων για τον έλεγχο των πηγών που πλημμύριζαν τότε τον τόπο, με σκοπό την αποξήρανση των ελών και τη μετατροπή τους σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις». Η ερμηνεία αυτή, που μας βρίσκει απόλυτα σύμφωνους, παρά την απουσία αρχαιολογικών δεδομένων, στηρίζεται στη σημασία της περιοχής δίπλα στο Άργος και στη μυκηναϊκή εμπειρία σε μεγάλα υδραυλικά και εγγειοβελτιωτικά έργα υψηλού τεχνικού επιπέδου. Υπάρχει βέβαια και μια άλλη εκδοχή του μύθου της Λερναίας Ύδρας που τον συνδέουν με την αναζήτηση της αθανασίας, όπως είναι λ.χ. ο μύθος για τη σύλληψη του Κέρβερου από τον Ηρακλή. Αν λάβουμε υπόψη ότι οι λίμνες ήταν ανοίγματα για τον Κάτω Κόσμο και ότι τα φίδια ήταν χθόνια στοιχεία, τότε μπορούμε να εικάσουμε ότι ο μύθος αυτός εντάσσεται στον κύκλο των μύθων που αφορούν στην πορεία του ήρωα για την κατάκτηση της αθανασίας. Ωστόσο, αν λάβουμε υπόψη ότι ο μύθος αυτός ανήκει στους πρώιμους του Ηρακλή και ότι οι μύθοι για την επιδίωξη της αθανασίας έρχονται αργότερα, μοιάζει η ερμηνεία αυτή, που καθίσταται πιθανή από τα συμφραζόμενα, περισσότερο ηθικού περιεχομένου, να είναι μεταγενέστερη εκδοχή.

Για τον τρίτο άθλο που συζητούμε ο Απολλόδωρος παραδίδει: «Ο Αυγείας ήταν βασιλιάς της Ήλιδας, όπως κάποιοι λένε γιος του Ήλιου, του Ποσειδώνα λένε άλλοι, του Φόρβαντα ισχυρίζονται κάποιοι τρίτοι, και είχε πολλά κοπάδια. Σ' αυτόν παρουσιάστηκε ο Ηρακλής, χωρίς να φανερώσει ότι το κάνει κατά διαταγή του Ευρυσθέα, και είπε ότι θα καθαρίσει την κόπρο σε μία μόνο μέρα, με τον όρο να του δώσει για αντάλλαγμα το ένα δέκατο από τα ζώα του. Και ο Αυγείας έδωσε τον λόγο του, γιατί δεν πίστευε ότι θα μπορούσε να το κάνει. Έχοντας για μάρτυρα ο Ηρακλής τον γιο του Αυγεία Φυλέα, χώρισε στα δύο τα θεμέλια του στάβλου και γύρισε αλλού τα νερά των γειτονικών ποταμών Αλφειού και Πηνειού, ανοίγοντάς τους διέξοδο στην άλλη άκρη του στάβλου». (Απολλόδ. 2.5.5). Ο άθλος αυτός δεν είχε ιδιαίτερη απήχηση στην ελληνική τέχνη. Η μοναδική του παράσταση -θα έλειπε αδικαιολόγητα λόγω της θέσης του ναού- είναι στη μετόπη του ναού του Δία στην Ολυμπία. Ο Ηρακλής με κοντάρι που δεν σώζεται ολόκληρο, άρα δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς ήταν, απομακρύνει την κοπριά ή χωρίζει τα θεμέλια του στάβλου δημιουργώντας ένα κανάλι. Σε αντίστιξη με τη δυναμική κίνηση του ήρωα είναι η ήρεμη κίνηση της Αθηνάς που σαν να του υποδεικνύει τις κινήσεις που πρέπει να κάνει (457 π.Χ. Ολυμπία, Αρχαιολογικό Μουσείο). Ποια μπορεί να είναι η ιστορική πραγματικότητα που αντανακλάται στον άθλο; Ή η αλλαγή από φυσικά αίτια του ρου του Πηνειού ποταμού προς τον νότο ή η δημιουργία τεχνητού καναλιού για άρδευση.

Πηγή : https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_081.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_062.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_067.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_066.html

Η ιερή σημασία του νερού στην Αρχαία Ελλάδα και στον πολιτισμό της (Μέρος Β)

Η σημασία του νερού στον καθαρμό φαίνεται και από το γεγονός ότι τα ιερά ιδρύονται κοντά σε πηγές ή υδάτινες λεκάνες ή οφείλουν τη δημιουργία τους σε υπερφυσική ενέργεια. Θα αναφερθούμε σε ορισμένες περιπτώσεις:

1) Στον λόφο πάνω από τον ποταμό Ευρώτα είχε ιδρυθεί το ιερό του Μενέλαου και της Ελένης. Το ιερό αυτό ιδρύθηκε τον 5ο αι. π.Χ. πάνω από τον ιερό χώρο όπου από τη μυκηναϊκή εποχή λατρευόταν το βασιλικό ζεύγος (Παυσ. 3.19.9. Απολλόδ. Επιτομή 6.29.

2) Λεβήν ονομαζόταν θερμή πηγή με ιαματικό νερό, όπου ιδρύθηκε το πιο φημισμένο από τα ιερά του θεού στην Κρήτη (στο Λιβυκό πέλαγος νότια της Γόρτυνας). Εδώ λατρεύονταν επίσης η Υγεία, η Περσεφόνη και οι Νύμφες του Αχελώου.

3) Από τον ναό της Αλέας Αθηνάς στην Τεγέα μια ιδιαίτερη πόρτα οδηγούσε στην πηγή (Παυσ. 8.47.4), ενώ οι Συβαρίτες λένε πως υπάρχει ναός και ιερό στον ξεροπόταμον Κράθιν (Ηρ. Ε, 45).

4) Το Ηραίο του Άργους είχε τη δική του πηγή στους πρόποδες του λόφου, όπου τελούνταν εξαγνισμοί και μυστικές θυσίες προς τιμή της θεάς (Παυσ. 2.17.1· 13.3· 17.1-2· V, 17.1. Στρ. ΙΧ, 2.36).

5) Νυχτερινές τελετές ενιαύσιες προς τιμήν του Διόνυσου παραδίδει ο Παυσανίας ότι τελούνταν στη λίμνη Αλκυονία στην Κορινθία, για την οποία οι Αργείοι λένε ότι υπήρξε η δίοδος για τον Διόνυσο προς τον Άδη, ώστε να φέρει πίσω τη μητέρα του Σεμέλη. Σε αυτή τη λίμνη τελούνταν κάθε χρόνο μυστικές τελετές σε ανάμνηση της καθόδου του Διόνυσου στον Άδη.

6) Κοντά στο Γύθειο υπάρχει λίμνη στο όνομα του Ποσειδώνα και κοντά στη λίμνη ναός και άγαλμα του θεού (Παυσ. Γ, 21, 5).

7) Κύφαντα ονομαζόταν ο τόπος (βλέπει στο Μυρτώο πέλαγος), όπου η Αταλάντη, εξαντλημένη από τη δίψα στη διάρκεια ενός κυνηγιού, χτυπά με το δόρυ της ένα βράχο από τον οποίο αναβλύζει μία πηγή δίπλα από την ιερή σπηλιά του Ασκληπιού.

8) Στην Αλίφειρα, δίπλα στον βωμό του Λεχεάτη Δία, υπήρχε κρήνη που λεγόταν Τριτωνίδα (Παυς. 8. 26.6).

9) Στο ιερό άλσος γύρω από τον ναό του Νεμείου Διός βρίσκεται πηγή που ονομάζεται Αδράστεια. Εκεί σταμάτησαν οι συμμετέχοντες στην εκστρατεία εναντίον των Θηβών που είχε οργανώσει ο Άδραστος, για να προμηθευτούν νερό. Εκεί συνάντησαν την Υψιπύλη της Λήμνου που υπηρετούσε ως σκλάβα τον βασιλιά Λυκούργο της Νεμέας και τροφός του γιου του Οφέλτη. Εκείνη, για να οδηγήσει τους Αργείους στη μόνη πηγή που δεν είχε ξεράνει ο Διόνυσος στην προσπάθειά του να δυσχεράνει την πορεία τους, άφησε το παιδί κάτω στα χόρτα. Σύμφωνα με χρησμό το παιδί θα πέθαινε αν το άφηναν κάτω, προτού περπατήσει. Πράγματι, ο Οφέλτης πεθαίνει από δάγκωμα φιδιού. Οι επτά αρχηγοί κηδεύουν τον μελλοντικό βασιλιά και καθιερώνουν προς τιμήν του τα Νέμεα.

10) Σχεδόν όλες οι αρχαίες πηγές αναφέρουν ως τόπο διεξαγωγής την Παλλήνη στην Κασσάνδρα (Απολλόδ. Ι, ΙV, 1). Όμως ο Παυσανίας παραδίδει την αρκαδική εκδοχή του μύθου και διηγείται ότι κοντά στον Αλφειό (βόρεια της Μεγαλόπολης) είδε τα ερείπια της πόλης Τραπεζούς, κοντά στην οποία υπάρχει τοποθεσία με το όνομα Βάθος, όπου οι Αρκάδες τελούσαν εκεί κάθε δεύτερη χρονιά μυστήρια προς τιμή των Μεγάλων Θεαινών και προσέφεραν εκεί θυσίες στις αστραπές, στις θύελλες, στις βροντές. Εκεί υπήρχε πηγή με την ονομασία Ολυμπιάδα από την οποία τη μία χρονιά ανάβλυζε νερό και την άλλη όχι. Κοντά της ανάβλυζε φωτιά.

11) Στην Κόρινθο η Άρτεμη σκότωσε άθελά της τον Κεγχρέα, γιο της Πειρήνης. Η μάνα, λόγω των δακρύων που έχυσε θρηνώντας τον χαμό του γιου της, μετατράπηκε τελικά σε πηγή κοντά στην οποία υπάρχει ιερός περίβολος του Απόλλωνα με άγαλμά του. Στην πηγή αυτή κατάφερε ο Βελλεροφόντης να πιάσει τον Πήγασο, την ώρα που έπινε νερό. Την πηγή αυτή χάρισε ο Ασωπός στον Σίσυφο ως αντάλλαγμα για να του αποκαλύψει τον τόπο διαμονής της κόρης του Αίγινας ύστερα από την απαγωγή της από τον Δία.

12) Κρήνη στην Κόρινθο ονομάστηκε της Γλαύκης, γιατί σε αυτήν έπεσε η κορίνθια πριγκίπισσα σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να απαλλαχτεί από το κάψιμο που της προκαλούσε το πέπλο που της έστειλε η Μήδεια για τους γάμους της με τον Ιάσονα.

13) Λίγο μακρύτερα από την πεδιάδα του Μαραθώνα παραδίδει ο Παυσανίας ότι υπήρχε όρος του Πανός και σπήλαιο αξιοθέατο. Η είσοδός του είναι στενή και όσοι μπαίνουν συναντούν διαμερίσματα και λουτρό και το λεγόμενον ποίμνιο του Πανός, πέτρες που μοιάζουν με κατσίκες.

14) Κοντά στο ιερό του Διόνυσου στους Κυναιθείς, γένος των Αρκάδων, υπάρχει θαυματουργή πηγή που για τις θεραπευτικές της ιδιότητες ονομάζεται Άλυσσος.

15) Στη συμβολή των ποταμών Λύμαξ και Νέδα, δώδεκα, περίπου στάδια πάνω από τη Φιγαλία, υπήρχε το ιερό της Ευρυνόμης «σεβαστό από τα παλιά χρόνια και δυσπρόσιτο εξαιτίας της τραχύτητας του εδάφους», που άνοιγε μία φορά τον χρόνο, οπότε και προσφέρονταν θυσίες από την πολιτεία και από τους ιδιώτες.

16) Μια πηγή είναι επίσης συνδεδεμένη με το ιερό της Δήμητρας και της Περσεφόνης στην Ελευσίνα. Γνωρίζουμε ότι μετά την αρπαγή της Κόρης η Δήμητρα την αναζητούσε νύχτα και μέρα σε όλη τη γη με αναμμένα δαδιά στα χέρια. Με τη μορφή θνητής γυναίκας έφθασε στην Ελευσίνα και κάθισε σε μια πέτρα, που από εκείνη ονομάστηκε Αγέλαστη, κοντά σε ένα πηγάδι που ονομαζόταν Καλλίχορο. Το πηγάδι αυτό ανακαλύφθηκε στις ανασκαφές μέσα στον ναό της Δήμητρας. Ο ομηρικός ύμνος προς τη Δήμητρα παραδίδει πάλι ότι η θεά κάθισε στο πηγάδι των Παρθένων στον ίσκιο μιας ελιάς (στ. 99-100). Παρακάτω όμως αναφέρει ότι η Δήμητρα ζήτησε από τους Ελευσίνιους να της κτίσουν βωμό στο πηγάδι το Καλλίχορο (στ. 270-272), εκεί όπου έστηναν χορό οι γυναίκες. Σύμφωνα με τον Παυσανία, πρόκειται για δύο διαφορετικά πηγάδια σε απόσταση μεταξύ τους. Το πηγάδι των Παρθένων ή των Ανθέων ήταν στην άκρη της Ελευσίνας, στον δρόμο προς τα Μέγαρα.

17) Πηγή με θαλασσινό νερό δημιουργήθηκε στην Ακρόπολη, όταν ο Ποσειδώνας χτύπησε το έδαφος στον αγώνα διεκδίκησης της πόλης των Αθηνών με την Αθηνά. Το Ερέχθειο κατασκευάστηκε για να στεγάσει το πηγάδι με το θαλασσινό νερό του Ποσειδώνα και την ιερή ελιά της Αθηνάς.

18) Στην κρήνη του ιερού του Ασκληπιού στην Αθήνα, ο Άρης σκότωσε τον γιο του Ποσειδώνα Αλιρρόθιο, επειδή είχε προσπαθήσει να βιάσει την κόρη του Αλκίππη από την κόρη του βασιλιά των Αθηνών Κέκροπα.

19) Σε ρωγμή κοντά στο ιερό της Γαίας είδε ο Δευκαλίων να εξαφανίζονται από μία ρωγμή τα τελευταία νερά του κατακλυσμού (δίπλα σε αυτό το ιερό κατασκεύασε τον αρχικό ιερό του Ολυμπίου Διός). Σε αυτήν κάθε χρόνο πιστοί έριχναν πίτες σιταριού με μέλι.

20) Στους Δελφούς υπήρχε η Κασταλία πηγή. Σύμφωνα με τους μύθους η Κασταλία ήταν μια νέα από τους Δελφούς που την ερωτεύτηκε ο Απόλλωνας. Ο θεός την κυνήγησε και αυτή έπεσε στην πηγή που από τότε πήρε το όνομά της και αφιερώθηκε στον θεό. Σύμφωνα με άλλες εκδοχές η Κασταλία ήταν κόρη του Αχελώου και γυναίκα του βασιλιά Δέλφου. Απέκτησε μαζί του ένα γιο, τον Καστάλιο, που έγινε βασιλιάς στη χώρα των Δελφών μετά τον θάνατο του πατέρα του. Στην πηγή αυτή με διάφορα μέσα οι θεοί αποκάλυπταν τη βούλησή τους και κατηύθυναν τις ενέργειες των θνητών. Ο Πίνδαρος λοιπόν υποστηρίζει ότι στην πηγή εμφανίστηκε σε όνειρο του Πελία η ψυχή του Φρίξου και τον παρακίνησε να φέρει πίσω το χρυσόμαλλο δέρας. (Πίνδ., Πυθιον. ΙV, 163). Στην πηγή αυτή πήγαιναν για καθαρμό οι ιερείς του μαντείου και η Πυθία, πριν μπουν στον ιερό χώρο ή στον ναό για θυσίες και για άλλες τελετές.

21) Στο Αμφιαράειο, λίγο πιο κάτω από τον Ωρωπό, ιερό, μαντείο και θεραπευτήριο αφιερωμένο στον ήρωα Αμφιάραο, αφού τον κατάπιε η γη (βλ. Ισμηνός), μετατράπηκε σε θεό που έβγαινε στην επιφάνεια από την ιερή πηγή του χώρου, όπου θεμελίωσε και την ονειρομαντεία (Παυς. 1.34. Στρ. 9.1.22).

22) Στη Θήβα υπήρχε η κρήνη της Δίρκης που ονομάστηκε από την ίδια. Ήταν σύζυγος του βασιλιά Λύκου. Μαζί φυλάκισαν και κακοποίησαν την Αντιόπη, μητέρα των διδύμων Αμφίονα και Ζήθου, αφού πρώτα την υποχρέωσαν να αφήσει τα παιδιά έκθετα στον Κιθαιρώνα. Για να εκδικηθούν, οι δύο νέοι σκοτώνουν τον Λύκο, δένουν τη Δίρκη σε ταύρο που την κομματιάζει και ύστερα ρίχνουν το σώμα της στην πηγή που θα πάρει το όνομά της. Στην κρήνη αυτή θα σταματήσει η αγελάδα την οποία είχε ακολουθήσει από τους Δελφούς ο Κάδμος. Στο σημείο αυτό, σύμφωνα με χρησμό που είχε πάρει, θα ίδρυε την Καδμεία.

23) Στη Βοιωτία ο Απόλλωνας φτάνει από τη Δήλο στην πηγή Τιλφούσα, ψάχνοντας ένας μέρος για να ιδρύσει το μαντείο του. Η πηγή, που είχε ήδη ένα μαντείο, τον εξαπατά στέλνοντάς τον στον Παρνασσό, όπου γνώριζε ότι θα τον περίμενε ο δράκος Πύθωνας, φύλακας της πηγής του ιερού της Γαίας στους Δελφούς. Ο Απόλλωνας αντιλαμβάνεται την παγίδα στους Δελφούς, σκοτώνει τον δράκο και ύστερα επιστρέφει στην πηγή, σταματά τη ροή του νερού της με μια βροχή από βράχια και κατασκεύασε δίπλα ένα βωμό. Ο μύθος του Απόλλωνα και της Τιλφούσας αναφέρεται μόνο στους Ομηρικούς Ύμνους (ΙΙΙ, 244 και 375 κ.ε.), ενώ σύμφωνα με άλλες εκδοχές ο θεός, τέσσερις μέρες μετά τη γέννησή του, πήγε κατευθείαν στους Δελφούς, σκότωσε τον Πύθωνα και ίδρυσε το ιερό του. Η πηγή Τιλφούσα είναι περισσότερο γνωστή ως ο τόπος όπου πέθανε ο Τειρεσίας (Στρ. ΙΧ, 411).

24) Στην Καλυδώνα υπάρχει πηγή που ονομάζεται της Καλλιρόης. Εκεί η κόρη που είχε αυτό το όνομα έδωσε τέλος στη ζωή της και από αυτήν ονομάστηκε η πηγή. Ο Παυσανίας παραδίδει ότι την Καλλιρόη ποθούσε ο ιερέας του Διόνυσου Κόρησος, τον οποίο εκείνη μισούσε πολύ. Ο ιερέας προσέτρεξε στον θεό του και εκείνος ενέβαλλε μανία στους Καλυδώνιους και έσπειρε τον θάνατο. Χρησμός από τη Δωδώνη υπέδειξε ότι η οργή του Διόνυσου θα καταπαύσει όταν ο Κόρησος θυσιάσει την Καλιρρόη ή όποιον άλλον θα δεχόταν να θυσιαστεί στη θέση της. Ο ιερέας, αγαπώντας βαθιά την κόρη, αυτοθυσιάστηκε και εκείνη έκοψε τον λαιμό της δίπλα στην πηγή.

25) Στη θέση «Τριφυλλώνες», νότια της Πέλλας, βρέθηκε λίθινη βάση αναθήματος (β' μισό του 4ου αι. π.Χ.), αφιερωμένη στις Μούσες από τον Ναυσίμαχο, κάτι που υποδηλώνει τοπίο «ειδυλλιακό με πλούσια βλάστηση και νερά, που τροφοδοτούνταν από την τότε αέναη πηγή των «Λουτρών». [Εκεί βρέθηκε] αναθηματικό ανάγλυφο του 2ου αι. π.Χ. με παράσταση Νυμφώ, που δείχνει ότι εδώ υπήρχε ένα Νυμφαίον, δηλαδή ιερό των Νυμφών και πιθανότατα του συντρόφου τους ποιμενικού θεού Πάνα, δίπλα σε πηγή ή σε κάποιο κρηναίο οικοδόμημα. […] βρέθηκαν […] 4,5 χιλιάδες περίπου αρχαία νομίσματα […] που δείχνουν ότι η πηγή θεωρούνταν ιερή. […] Μέχρι τη δεκαετία του '70 […] κοπέλες ως άλλες νύμφες και νεράιδες απολάμβαναν τη δροσιά και τη γονιμότητα της πλούσιας πηγής».

Πηγή : https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_080.html

 

Η ιερή σημασία του νερού στην Αρχαία Ελλάδα και στον πολιτισμό της (Μέρος Α)

Η λέξη καθαρμός εμφανίζεται για πρώτη φορά ως τίτλος συγγράμματος του Εμπεδοκλή, και μάλιστα στον πληθυντικό αριθμό. Το διδακτικό αυτό ποίημα, κεντρικό θέμα του οποίου είναι η ανθρώπινη ψυχή, συνάπτεται με την πυθαγορική διδασκαλία σχετικά με τη μετενσάρκωση της ψυχής σε συνεχώς νέες μορφές με τη σύνδεση ενοχής και τιμωρίας, με τις μακρές περιόδους κάθαρσης και εξαγνισμού και με τις βαθμίδες εξέλιξης προς κάτι ανώτερο. Οπωσδήποτε ο καθαρμός προϋποθέτει ένα μίασμα που, όπως έδειξε ο Parker, μπορεί να αποτελεί μεταφυσική έκφραση της κοινωνικής ρήξης, που προκαλεί, λ.χ., η διάπραξη ενός φόνου, και ιδιαίτερα της ρήξης μεταξύ δύο γενών. Πάντως, ως πρακτική τελετουργική, σε περιπτώσεις επαφής με το ιερό, σε μεταβατικές ή κρίσιμες καταστάσεις και για την κοινωνική επανένταξη, είναι παλαιότατη. Καθαρμός λοιπόν επιβάλλεται πριν από τις σπονδές, τις θυσίες, την προσευχή, τη μύηση, την προσωπική αφιέρωση, τη χρησμοδότηση, τόσο σε αυτόν που δίνει χρησμό όσο και σε αυτόν που τον δέχεται. Επιβάλλεται δηλαδή πριν από την επαφή με το ιερό, όπως λ.χ. ο Ευχίδας που, πριν να φέρει τη νέα φωτιά από τον βωμό των Δελφών στις Πλαταιές, καθαρίστηκε στο σώμα, ραντίστηκε με αγιασμό και φόρεσε δάφνινο στεφάνι (Πλoύτ. Αριστ. 20, 4). Επιβάλλεται ακόμη μετά από λοιμό, φόνο (Απόλλων, Ορέστης, Οιδίπους, Δαναΐδες, Ηρακλής), που ήταν και η πιο δύσκολη περίπτωση, παραφροσύνη (Μελάμπους - Προιτίδες), σεξουαλική επαφή. Τέλος, επιβάλλεται πριν από τον γάμο και στον θάνατο. Τα μέσα καθαρμού ήταν το νερό, το θυμίαμα, η φωτιά, το αίμα, το χώμα (σε ορισμένα μυστήρια ο μυούμενος αλειφόταν με ένα μείγμα πηλού και πίτουρων), το κάνιστρο των δημητριακών με την παλινδρομική κίνηση πάνω από το κεφάλι του μυουμένου και τον αέρα που ξεσηκώνει, η σκίλλα, δηλαδή το κρεμμύδι που ξεφλουδίζεται, μέχρι που δεν μένει τίποτε, η εκδίωξη (του πιο άσχημου ή φτωχού, του ξένου, του βασιλιά, της πιο εκλεκτής παρθένου), ή η ρίψη στη θάλασσα. Μεταγενέστερες παρατηρήσεις επισημαίνουν ότι τα μέσα αυτά συμπεριλαμβάνουν τα τέσσερα στοιχεία. Στις περισσότερες των περιπτώσεων ο καθαρμός με το νερό, κυρίως πόσιμο, σπανιότερα θαλασσινό, προηγείται κάθε άλλου μέσου, όταν δεν αποτελεί το μόνο μέσο ή αυτοδύναμη σκηνή μέσα σε ένα ευρύτερο τελετουργικό. Θα παρακολουθήσουμε ξεχωριστά διάφορες περιπτώσεις.

Στα ομηρικά έπη συχνές είναι οι σκηνές καθαρμού πριν από την προσευχή, τη σπονδή, τη θυσία. Στην Ιλιάδα κυριαρχούν οι αναφορές που αφορούν στο λουτρό νεκρών και ακολουθούν οι αναφορές στον καθαρμό πριν τη σπονδή, την προσευχή και τη θυσία. Στην Οδύσσεια υπάρχει μία μόνο αναφορά σε πλύσιμο νεκρού, όταν ο Ερμής κατεβάζει τις ψυχές των μνηστήρων στον Άδη και ο Αγαμέμνων συνομιλεί με την ψυχή του Αχιλλέα, οπότε και του αναφέρει τη μάχη που έδωσαν για να πάρουν το σώμα του που στη συνέχεια έπλυναν. Κυριαρχούν οι αναφορές στην καθαριότητα, το λούσιμο και το πλύσιμο των χεριών πριν το φαγητό ενώ στην Ιλιάδα το πλύσιμο είναι συνυφασμένο και με τη σπονδή, την προσευχή, τον όρκο, τη θυσία. O Ησίοδος, από την πλευρά του, εφιστά την προσοχή να μην προσφέρει κανείς σπονδές στον Δία και στους άλλους θεούς «με τα χέρια άνιφτα». Ο μεγάλος αριθμός των υδριοφόρων μορφών και των μικρών πήλινων υδριών στο μικρό ιερό της Δήμητρας στη ΒΑ περιοχή της αρχαίας Πέλλας είναι ενδεικτικός μιας τελετής εξαγνισμού των προσκυνητών, με τη χρησιμοποίηση νερού που θα μεταφερόταν με υδρίες στην περιοχή του ιερού. Αναγκαίος είναι ο καθαρμός των χεριών στο περιρραντήριο πριν από την είσοδο στον ναό και πριν από τη θυσία, τόσο αυτού που την τελεί όσο και των συμμετεχόντων, και μάλιστα στην πρώτη της φάση (άρχεσθαι). Η περιφορά του κάνιστρου με τις προσφορές και του δοχείου με το νερό σηματοδοτεί την οριοθέτηση του ιερού στον τόπο της θυσίας αλλά και τη συγκρότηση μιας κοινότητας που αποδέχεται συγκεκριμένους κανόνες με τον σχηματισμό ενός κύκλου που εγκλείει το ζώο και τους συμμετέχοντες. Οι πιστοί ρίχνουν στα χέρια τους νερό από το δοχείο, ενώ η εξαγνιστική δύναμη της φωτιάς συνδυάζεται με του νερού, καθώς ένα κούτσουρο από τη φωτιά βυθίζεται στο νερό και με αυτό ραντίζεται το Ιερό, ο βωμός, οι συμμετέχοντες. Με το νερό του δοχείου ραντίζεται και το ζώο, η απότομη αντίδραση του οποίου εκλαμβάνεται ως συναίνεση για τη θυσία. Κάποιες φορές ο εξαγνισμός του ζώου γινόταν σε ιδιαίτερη πηγή. Καθαρμός με νερό επιβάλλεται ακόμη σε σημαντικές, και ακραίες, στιγμές στη ζωή του ανθρώπου: στη γέννηση, τον γάμο, τον θάνατο.

Σε αρκετές περιπτώσεις, το λουτρό απαγορεύεται, και αυτό αποτελεί μιαν αντίθεση προς την καθημερινότητα και προς ένα μελλοντικό λουτρό καθαρμού. Η επίταση της «βρωμιάς» και η βίωσή της συνιστούν στην ουσία προετοιμασία για το καθαρτικό λουτρό. η σωματική λειτουργία του καθαρμού προετοιμάζει για την ψυχική κάθαρση που αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την επαφή με το ιερό ή την κοινωνική επανένταξη -ό,τι συμβαίνει με την αρχαία τραγωδία, όπου ο θεατής καθαίρεται από τα παθήματα μέσω των έντονων συναισθημάτων που βιώνει στη διάρκεια της παράστασής τους. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, στους ιερείς κατά την περίοδο της αγνείας, της προετοιμασία δηλαδή για τη γιορτή, ή σε περίπτωση θανάτου. Η Εκάβη, για παράδειγμα, και ο Πρίαμος καλύπτονται με λάσπη και στάχτη, ο Ορέστης και ο Αχιλλέας, οργισμένος αυτός από τον θάνατο του Πάτροκλου αρνούνται να πλυθούν. εδώ, η σωματική ακαθαρσία εκφράζει εξωτερικά τον βαθύ εσωτερικό πόνο. Στο ιερό της Κραναίας Αθηνάς στην Ελάτεια υπήρχαν ειδικοί λουτήρες (ασάμινθοι) για το αγόρι που για μια πενταετία αναλάμβανε το αξίωμα του ιερέα. Στο ιερό της Υμνίας Αρτέμιδος στον Ορχομενό, οι ιερείς απέχουν από τη σεξουαλική ζωή και τα λουτρά. Το ίδιο και οι Σελλοί, οι ιερείς του μαντείου της Δωδώνης, οι οποίοι έμεναν «άλουτοι» και κοιμόντουσαν στη γη, για να βρίσκονται σε διαρκή επαφή μαζί της και να αντλούν από αυτή τη δύναμή τους.

Το νερό λοιπόν αποτελεί και πάλι το μέσο «διάβασης» προς το ιερό, ένα μέσο «μανίας», για να χρησιμοποιήσουμε τις λέξεις του Πλάτωνα, που μπορεί να είναι μαντική ή ποιητική. Αλλά βέβαια η επαφή με το θεϊκό στοιχείο δεν είναι άμοιρη κινδύνων. Νερό από ιδιαίτερες πηγές δίνουν έμπνευση στους ποιητές, αν και στην ελληνική γραμματεία μόνον ο Πίνδαρος αναφέρει ότι η πόση από ιερές πηγές -την Ιπποκρήνη ή την Αρέθουσα- οδηγούσε στην έμπνευση, ενώ αντίθετα στη ρωμαϊκή είναι κοινός τόπος. Στον Ελικώνα, όπου από το χτύπημα της οπλής του Πήγασου ανέβλυσε νερό στην Ιπποκρήνη, ο ποιητής μπορούσε να συναντήσει εκείνες που θα του χάριζαν την έμπνευση (Ησ., Θεογ. 6). Ο Καλλίμαχος πάλι, διεκδικώντας πρόσβαση στο ανάβλυσμα της καθαρότερης έμπνευσης, δεν πίνει νερό από δημόσια κρήνη.

Η προφήτισσα στους Δελφούς, μόλις πιει από τ' αγίασμα, γίνεται στη στιγμή θεόπνευστη και χρησμοδοτεί σ' εκείνους που πάνε στο μαντείο. Ο ιερός χώρος του Τροφωνείου χωρίζεται από την πόλη της Λεβάδειας από τον ποταμό Έρκυνα, όπου καθαίρονταν όσοι επρόκειτο να ζητήσουν χρησμό. Διηγούνται ότι, καθώς έπαιζε η κόρη του Τροφώνιου Έρκυνα, και θεσπίστρια της λατρείας της Ευρώπης Δήμητρας, με την Κόρη της Δήμητρας, της έφυγε μια χήνα που κρατούσε στην αγκαλιά και η οποία μπήκε μέσα σε ένα σπήλαιο. Η κοπέλα την ακολούθησε και μετακινώντας μια πέτρα για να την πιάσει ανέβλυσε το νερό της πηγής του ποταμού που γι' αυτό ονομάστηκε Έρκυνας. Όσοι επιθυμούσαν χρησμό, παρέμεναν αρκετές μέρες στο ιερό άλσος σε ένα κτίριο αφιερωμένο στον Αγαθό Δαίμονα και την Αγαθή Τύχη, κάνοντας λουτρά στα κρύα νερά της Έρκυνας και τρώγοντας το κρέας των κριαριών που θυσιάζονταν. Αν οι θυσίες ήταν ευνοϊκές, τότε δύο δεκατριάχρονα αγόρια που ονομάζονταν Ερμαί, τον έπλεναν και τον άλειφαν με λάδι στις πηγές του ποταμού. Ύστερα οι ιερείς του έδιναν να πιει από το νερό της Λήθης για να λησμονήσει όσα είχε στο μυαλό του. Μόνο τότε τον κατέβαζαν στο μαντείο και όταν επιστρέψει του δίνουν να πιει από το νερό της Μνημοσύνης, για να θυμηθεί όσα είδε και όσα άκουσε.Γενικά πάντως προηγείται λουτρό γι' αυτόν που θα δεχθεί χρησμό. Εξάλλου, ο Απόλλωνας δίδαξε την προφητική τέχνη στον Μελάμποδα στις όχθες του ποταμού Αλφειού.

Ο καθαρμός με το νερό ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε μυστήριο. Ο πρώτος βαθμός μύησης στα μυστήρια της Σαμοθράκης για τους Μεγάλους Θεούς περιλάμβανε την αναπαράσταση ενός ιερού γάμου -σε ανάμνηση του γάμου του Ουρανού και της Γης, του Ωκεανού και της Τηθύος, του Δία και της Ήρας, του Κάδμου και της Αρμονίας- και αποσκοπούσε στη σωτηρία των ναυτικών και των ανθρώπων που διέσχιζαν θάλασσα, αλλά και γενικότερα τη σωτηρία από κάθε «τρικυμία» (λ.χ. των χρεών). Ο καθαρμός ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να παρακολουθήσει ο μύστης τα δρώμενα που περιλάμβαναν προφανώς τρεις πράξεις: αρπαγή, αναζήτηση, γάμος. Την τρίτη ημέρα των Μεγάλων Μυστηρίων της Ελευσίνας, οι μύστες έκαμναν όλοι μαζί το λουτρό τους στη θάλασσα κοντά στην Αθήνα (στο σημερινό Φάληρο), ακολουθώντας την εντολή άλαδε μύσται. Θυμίζουμε ότι πρόκειται για γιορτή με κύριες σκηνές τον ιερό γάμο της Δήμητρας με τον Δία και τις σπονδές στους νεκρούς. Ο Δημοσθένης στον Περί Στεφάνου λόγο του δίνει πληροφορίες για τη σαβαζιακή μύηση. Εκεί εμπαίζει τον Αισχίνη, που νέος βοηθούσε τη μητέρα του στα σαβαζιακά τελέσματά της. Ο Δημοσθένης αναφέρεται σε διαβάσματα από ιερά βιβλία και σε νυχτερινούς καθαρμούς, λουτρά με αγιόνερο, άλειμμα με πυλό και πίτυρα, άγγιγμα της ιερής «νεβρίδας» και όλα αυτά με την ιερότητα που συνοδεύει τις τελετές του γάμου. Τον 4ο αι. ο Πλάτων μνημονεύει ένα είδος χορού στο οποίο οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν σε Νύμφες, Πάνες, σιληνούς και σατύρους, προκειμένου να τελέσουν ορισμένους καθαρμούς και μυήσεις (τελετάς), Εξάλλου, ο καθαρμός ήταν απαραίτητος στον ορφισμό, και τον πυθαγορισμό, που υποστήριζαν τη μετενσάρκωση και την αθανασία της ψυχής, αν αυτή διατηρηθεί αγνή. Οι καθαρμοί αποτελούσαν μια εσωτερική προετοιμασία για την εισαγωγή σε ένα νέο θρησκευτικό επίπεδο και για την αναγέννηση σε μια νέα ζωή. Καθαρμός και θάνατος εξομοιώνονται με τον καθαρμό και τον θάνατο της μύησης. Όμως το μυστηριακό λιμάνι είναι ένα αληθινό λιμάνι.

Πηγή : https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_072.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_073.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_074.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_078.html

https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_079.html