Δεκαοχτούρα και Καρακάξα : Τα άγρια πτηνά κυρίαρχοι των ουρανών των ελληνικών πόλεων

Κατά τα λεγόμενα του κ. Σταύρακα, 150 είδη πουλιών παρατηρούνται στο κέντρο. Στον Λυκαβηττό έχουν καταγραφεί γύρω στα 90, στον Εθνικό Κήπο γύρω στα 80, ενώ στον λόφο του Φιλοπάππου και της Ακρόπολης καταγράφονται πάνω από 100. Εντός του Λεκανοπεδίου έχουν καταγραφεί σχεδόν 250 διαφορετικά είδη, ενώ σε ολόκληρη την Αττική η καταγραφή αγγίζει τα 320. Αν σκεφτεί κανείς ότι στην Ελλάδα συνολικά έχουν καταγραφεί σχεδόν 460 είδη, ο αριθμός για την Αθήνα είναι εντυπωσιακός. Εννοείται ότι τα περισσότερα καταγράφονται σε ανοιχτούς χώρους πρασίνου (όπως τα άλση, οι κήποι και οι λόφοι της πόλης αλλά και τα Τουρκοβούνια), ενώ πολύ σημαντικές περιοχές είναι και τα πολύπαθα ρέματα της πόλης, τουλάχιστον όσα έχουν διατηρήσει τμήματα φυσικής κοίτης και δεν έχουν τσιμεντωθεί ή διευθετηθεί πλήρως με σαραζανέτια (αντιπλημμυρικά πλέγματα). Στα είδη του Λεκανοπεδίου περιλαμβάνονται και αυτά που καταγράφονται στο Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Αντώνης Τρίτσης», το οποίο είναι μια κατηγορία από μόνο του, καθώς αποτελεί μωσαϊκό βιοτόπων που περιλαμβάνει λίμνες αλλά και δασική και αγροτική έκταση. Πάντως, «μόνιμοι κάτοικοι» της πόλης, δηλαδή είδη πουλιών που παραμένουν όλο τον χρόνο και αναπαράγονται εντός του Λεκανοπεδίου, είναι γύρω στα 50. Χαρακτηριστικά είδη είναι ο κότσυφας, ο καλόγερος, ο κοκκινολαίμης (παρότι τον βλέπουμε πολύ πιο εύκολα τον χειμώνα, υπάρχουν αρκετά ζευγάρια που φωλιάζουν σε άλση και πάρκα), η καρακάξα και η κίσσα, η καρδερίνα και ο φλώρος, ενώ υπάρχουν και αρπακτικά, όπως το ξεφτέρι, ο πετρίτης και το βραχοκιρκίνεζο, η κουκουβάγια και ο γκιώνης. Τέλος, έχουμε και τρία διαφορετικά είδη παπαγάλων (Πράσινος, Γκριζοπρόσωπος και Αλεξανδρινός), τα οποία δεν ήρθαν μόνα τους αλλά δημιούργησαν πληθυσμούς μετά από τυχαίες ή ηθελημένες απελευθερώσεις ατόμων. 

Τα πουλιά-επισκέπτες είναι γύρω στα 200 είδη και ανήκουν στις εξής κατηγορίες: καλοκαιρινοί επισκέπτες, χειμερινοί επισκέπτες και επισκέπτες κατά τη μεταναστευτική περίοδο (άνοιξη και/ή φθινόπωρο). Χαρακτηριστικά είδη είναι όλα τα χελιδόνια και οι σταχτάρες (που κάποιοι αποκαλούν πετροχελίδονα, αλλά δεν έχουν συγγένεια με τα χελιδόνια), ο τσαλαπετεινός, η τσίχλα, το αηδόνι, ο καρβουνιάρης, ο δεντροφυλλοσκόπος και διάφορα είδη μυγοχάφτη. Τα πιο «εύκολα» είδη πουλιών που μπορεί κανείς να παρατηρήσει στην πόλη είναι το σπιτοσπούργιτο, ο κότσυφας, η καρακάξα αλλά και οι σταχτάρες το καλοκαίρι (έχουμε τρία διαφορετικά είδη, την Κοινή Σταχτάρα, την Ωχροσταχτάρα και τη Βουνοσταχτάρα), αν κοιτάξει τον ουρανό. «Τα πουλιά είναι αρκετά προσαρμοστικά και η ικανότητα να πετούν τα βοηθά να ζουν και σε περιοχές που δεν ενδείκνυνται για άλλες ομάδες, π.χ. θηλαστικά και ερπετά. Τα άλση και τα πάρκα της πόλης λειτουργούν ως νησίδες βιοποικιλότητας. Για παράδειγμα, τον χειμώνα χιλιάδες λευκοσουσουράδες χρησιμοποιούν τα μεγάλα δέντρα γύρω από το ιστορικό κέντρο της Αθήνας για να κουρνιάσουν το βράδυ και την ημέρα διασκορπίζονται σε όλο το Λεκανοπέδιο προς εύρεση τροφής. Όσο κι αν με μια πρώτη ματιά το αστικό περιβάλλον φαντάζει εχθρικό για την άγρια ζωή, σύμφωνα πάντα με τον ίδιο θα πρέπει να έχουμε στον νου μας ότι τα πουλιά προϋπήρχαν των ανθρώπων και τα είδη που βλέπουμε τώρα είναι αυτά που κατάφεραν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες που επιβάλαμε. «Κάποια ωφελήθηκαν από εμάς, όπως οι καρακάξες και οι δεκαοχτούρες, κάποια άλλα αγωνίζονται να επιβιώσουν και ίσως κάποια στιγμή εξαφανιστούν από την πόλη, π.χ. το σιρλοτσίχλονο, που το βρίσκουμε συνήθως σε αγροτικά οικοσυστήματα και στην Αθήνα επιβιώνει σε λίγα πάρκα. Όλα έχουν επηρεαστεί σε έναν βαθμό και η κατάσταση αυτή είναι δυναμική, κοινώς "τα πάντα ρει"».

Η δεκαοχτούρα είναι μεσαίου μεγέθους περιστερόμορφο πτηνό με ομοιόμορφο γκριζωπό φτέρωμα και χαρακτηριστικό μαύρο ημικολάρο στον αυχένα. Είναι είδος που έχει επεκτείνει φυσικά την εξάπλωσή του από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη προς τη Δυτική Ευρώπη και πέραν αυτής. Στην Ελλάδα, είναι κοινό σε αστικές και ημιαστικές περιοχές, συχνά κοντά σε ανθρώπινες κατοικίες. Τρεις δεκαοχτούρες, και άντε να ξεχωρίσεις αν είναι ίδιες ή, κάθε φορά, διαφορετικές, αφού το μόνο που ξεχωρίζεις, είναι ότι καμία δεκαοχτούρα δεν διαφέρει από άλλη! Είναι όλες πανομοιότυπες, λες και βγήκαν από εργοστάσιο. Δεν έχουν, λόγου χάριν, τη διαφορετικότητα των περιστεριών, που τρία περιστέρια είναι τρεις διαφορετικές προσωπικότητες, και στις ορατές διαφορές και στη… συμπεριφορά. Παρ’ όλο που, περιστέρια και δεκαοχτούρες ανήκουν στο είδος των περιστερίδων. Το όνομά τους οφείλεται στον ήχο που βγάζουν (μάλιστα δεν είναι κρώξιμο, είναι… γουργουρητό, λες και τρώνε ξινολάχανο!) και μοιάζει με το ελληνικό «δεκαοχτώ» (επαναλαμβανόμενο… εκνευριστικά). Σε αντίθεση με το τρυγόνι, η δεκαοχτούρα είναι κατά κύριο λόγο επιδημητικό είδος, παραμένοντας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στην ίδια περιοχή. Η αναπαραγωγική της περίοδος εκτείνεται από τον Φεβρουάριο έως τον Οκτώβριο, με δυνατότητα αναπαραγωγής καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους σε θερμότερες περιοχές. Κάθε γέννα αποτελείται συνήθως από δύο αυγά, με το θηλυκό να γεννά αρκετές φορές μέσα στο έτος. Η φωλιά κατασκευάζεται σε δέντρα, κοντά σε κατοικημένες ή αγροτικές περιοχές. Η επώαση διαρκεί περίπου 15 ημέρες, με τους νεοσσούς να είναι έτοιμοι να πετάξουν σε ηλικία 18 ημερών και να γίνονται ανεξάρτητοι περίπου σε έναν μήνα. 

Ένα από τα πλέον διαδεδομένα πουλιά στην Ελλάδα είναι η Καρακάξα (Pica pica). Κατά τις τελευταίες δεκαετίες ο πληθυσμός της στη χώρα μας εκτοξεύθηκε και από ένα αμιγώς αγροτικό είδος έχει εξελιχθεί πλέον σε πολυάριθμο μόνιμο κάτοικο χωριών και πόλεων, συμπεριλαμβανομένης της Αθήνας. Ο κύριος λόγος που συνέβαλλε σε αυτή τη ραγδαία αύξηση είναι, φυσικά, ανθρωπογενής: οι φύσει παμφάγες Καρακάξες εκμεταλλεύονται πλέον στο έπακρο τις πηγές τροφής που της παρέχει η ανθρώπινη δραστηριότητα (σκουπίδια, ψοφίμια, ακόμα και περιττώματα), ενώ τα πουλιά που βρίσκονται εντός οικισμών απολαμβάνουν μιας σχετικής «ασυλίας» καθώς το είδος ανήκει στα θηρεύσιμα και μάλιστα χωρίς αριθμητικό όριο, με άλλα λόγια κατά τη διάρκεια της κυνηγετικής περιόδου (τέλη Αυγούστου έως τέλη Φεβρουαρίου) είναι νόμιμο να θανατωθεί ολόκληρος ο πληθυσμός της χώρας (θεωρητικά πάντα…). Την ίδια περίοδο κατά την οποία ο πληθυσμός της Καρακάξας αυξήθηκε, παρατηρήθηκε μείωση των πληθυσμών ορισμένων ειδών πουλιών σε πόλεις γι’ αυτό και μερίδα του πληθυσμού τη θεωρεί ως τον κύριο υπαίτιο. Και είναι αλήθεια ότι μέρος της διατροφής της αποτελούν τα αβγά και οι νεοσσοί πουλιών. Ας δούμε τώρα τί γίνεται στη μεγαλύτερη πόλη της χώρας μας, την Αθήνα. Και εδώ οι Καρακάξες είναι άφθονες, ενώ ορισμένα είδη μικρών πουλιών όπως η Καρδερίνα, ο Φλώρος και το Σκαρθάκι έχουν μειωθεί σημαντικά. Την ίδια στιγμή, όμως, έχουμε μεγάλο πληθυσμό Κότσυφα, ενώ ένα ξενικό είδος σπίζας, ο Καρποδάκος, έχει αναπτύξει βιώσιμο πληθυσμό που αυξάνεται σε μέγεθος και διασπείρεται, αντικαθιστώντας σε πολλά σημεία τον Φλώρο. Αν η Καρακάξα ήταν ο απόλυτος θηρευτής τότε ούτε ο Κότσυφας θα διατηρούσε τόσο μεγάλους πληθυσμούς ούτε ο Καρποδάκος θα είχε καμία ελπίδα επιβίωσης στην πόλη μας. Και τα δύο είδη φτιάχνουν ανοιχτές φωλιές και έχουμε γίνει θεατές θήρευσης αβγών Κότσυφα από Καρακάξα. Έχουν ξεφύγει οι πληθυσμοί της καρακάξας στο Πικέρμι, όπου, σύμφωνα με κατοίκους της περιοχής, εξαιτίας αυτής της ανισορροπίας υποφέρουν τα άλλα πουλιά.

Ο πληθυσμός της καρακάξας στην Ελλάδα έχει αρχίσει και μεγαλώνει ανησυχητικά και όλες αυτές οι καρακάξες που βλέπουμε είναι δυνατόν να τρέφονται μόνο από ψοφίμια; Τι τρώνε; Καρακάξες έχουν παρατηρηθεί πολλές φορές να κάνουν επιδρομές σε φωλιές άλλων πουλιών και να τρώνε αυγά και νεοσσούς. Ακόμη και τα ενήλικα πουλιά, ειδικά όταν κλωσάνε σε φωλιές πέφτουν θύματα της καρακάξας. Οι καρακάξες ζουν σε σμήνη (μέχρι 10 πουλιά συνήθως) και επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους σε ένα χώρο λίγων στρεμμάτων. Αυτά τα σμήνη λοιπόν τριγυρνούν σε αυτά τα λίγα στρέμματα ψάχνοντας για τροφή, δηλαδή όποια φωλιά πουλιού υπάρχει διαθέσιμη. Και δεν κάνουν μόνο αυτό. Δεν διστάζουν να επιτεθούν ακόμη και σε αρπακτικά (γεράκια) που θα τολμήσουν να εισέλθουν στον χώρο τους και να ψάξουν και εκείνα για τροφή. Η προσφορά τροφής από ανθρώπους (σκουπίδια) είναι επίσης μια καλή πηγή τροφής για τις καρακάξες. 

Η λύση στο πρόβλημα αυτό δεν είναι άλλη από τον έλεγχο αυτών των πληθυσμών και βέβαια ο έλεγχος αυτός δεν γίνεται με τη σύσταση ομάδων τουφεκιοφόρων οι οποίοι θα βγουν σεργιάνι να θηρεύουν καρακάξες. Γίνεται με τη μέθοδο των παγίδων. Η παγίδα είναι χωρισμένη σε δυο τομείς. Στον ένα τομέα βρίσκεται μια ζωντανή καρακάξα κράχτης και ο άλλος τομέας είναι η παγίδα. Με αυτό τον τρόπο πιάνονται πολλές καρακάξες και έτσι μπορούν οι αρχές να ελέγξουν τους πληθυσμούς της καρακάξας. Η παγίδα αυτή έχει την έγκριση της Ε.Ε, όμως απαγορεύεται στην Ελλάδα. Ο έλεγχος των επιβλαβών δεν έχει σκοπό την εξόντωση του είδους, αυτό απλά θα δημιουργούσε ένα κενό που γρήγορα θα συμπληρωνόταν από γειτονικούς πληθυσμούς. Ο έλεγχος έχει σκοπό τη διατήρηση του πληθυσμού της καρακάξας, και κάθε επιβλαβούς, σε ένα σταθερό επίπεδο που επιβαρύνει τα θηράματα και άλλα είδη σε ανεκτά επίπεδα και ταυτόχρονα δεν δημιουργεί κενά που θα τρέξουν να συμπληρώσουν καρακάξες από γειτονικές περιοχές. Ένας αποτελεσματικός έλεγχος επίσης γίνεται κατά την περίοδο της αναπαραγωγής της ίδιας της καρακάξας αλλά και των θυμάτων της, όταν αυτά βρίσκονται στο πιο ευάλωτο στάδιο της ζωής τους. Τελειώνοντας, θα πρέπει να καταλάβουμε ότι οι καρακάξες και γενικά όλα τα πτηνά και θηλαστικά που θεωρούνται επιβλαβή παίζουν τον δικό τους ρόλο στην ισορροπία της φύσης. Δεν πρέπει λοιπόν να επιδιώκουμε την εξαφάνισή τους ή τον υπερπληθυσμό τους. Και στις δυο περιπτώσεις θα έχουμε ανατρέψει την ισορροπία της φύσης. Όμως ποιος θα διαπιστώσει αν ισχύει κάτι από τα δύο; Και ποιος είναι αυτός που θα ελέγξει τον πληθυσμό τους; 

Πηγή : https://www.lifo.gr/now/perivallon/koita-psila-ola-ta-eidi-poylion-poy-zoyn-ston-oyrano-tis-athinas

https://ornithologiki.gr/el/enhmerwsh-ekpaideush/enimerosi/ornithologio/1479-karakaksa-o-apolytos-kakos-i-enas-volikos-enoxos

https://www.kynigesia.gr/perivallon/oi-karakaxes-afanizoyn-ta-alla-poylia-sto-pikermi/

https://ihunt.gr/%CE%BF-%CF%85%CF%80%CE%B5%CF%81%CF%80%CE%BB%CE%B7%CE%B8%CF%85%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B1%CE%BE%CE%B1%CF%82/

https://dasarxeio.com/2025/04/02/143272/amp/

https://www.efsyn.gr/stiles/hronografima/54820_dekaohtoyres-sti-beranta/

https://www.topoguide.gr/nature/fauna/birds/Birds_Streptopelia_decaocto.php

https://www.efsyn.gr/stiles/hronografima/54820_dekaohtoyres-sti-beranta/