Περιστέρια : Από σύμβολο ειρήνης και αγάπης σε αρουραίους των αιθέρων των μεγαλουπόλεων

Από την πλατεία Συντάγματος μέχρι τα μπαλκόνια των σπιτιών, τα περιστέρια από αγγελιοφόροι έγιναν οι φτερωτοί μόνιμοι κάτοικοι των πόλεων. Δεν είναι ανάγκη να κατέβουμε στο κέντρο της Αθήνας για να δούμε τα περιστέρια. Αν δούμε τα καλώδια ρεύματος στη γειτονιά μας ή ψάξουμε στο μπαλκόνι, θα τα δούμε να στέκονται όρθια, ατάραχα για τα αρνητικά μας σχόλια. Είναι αλήθεια, πολλές φορές μας προκαλούν αγανάκτηση, ειδικά όταν βρίσκουμε τις κουτσουλιές τους στο αυτοκίνητό μας ή στα ρούχα που απλώνουμε έξω. Γι’ αυτό και τα ακολουθεί ο χαρακτηρισμός «ποντίκια του ουρανού». Εδώ πρέπει να διευκρινίσουμε και να υπερασπιστούμε τα περιστέρια, τα οποία δεν φταίνε σε τίποτα και δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να δέχονται κακοποίηση. Ας μην ξεχνάμε πως τα λευκά περιστέρια παραμένουν εδώ και αιώνες το σύμβολο της ειρήνης παγκοσμίως. Γιατί όμως τα τελευταία χρόνια έχουν πολλαπλασιαστεί και κάθε γειτονιά έχει το δικό της κοπάδι; Ο υπερπληθυσμός στις πόλεις, η γενικότερη ελλιπής καθαριότητα στις γειτονίες και οι ανθρώπινες συνήθειες κάνουν το αστικό περιβάλλον σούπερ ελκυστικό για τα συγκεκριμένα πτηνά. Τα περιστέρια νιώθουν πολύ άνετα σε μια πόλη και δεν αισθάνονται κάποια πίεση ικανή να τους πείσει να αλλάξουν περιβάλλον. Βρίσκουν αρκετά διαθέσιμα σημεία για να στέκονται ψηλά και να ξεκουράζονται από το πέταγμα. Από καλώδια ρεύματος μέχρι τα μπαλκόνια και τις στέγες των σπιτιών και των κτιρίων, οι πόλεις είναι γεμάτες από αυτά. Είτε άμεσα είτε έμμεσα τους προσφέρουμε φαγητό. Από το ψωμί που πετάμε μέχρι τα αποφάγια σε κάδους σκουπιδιών είναι αρκετά για να τα ταΐσουν. Δεν έχουν ιδιοτροπίες στο φαγητό, τρώνε από ποπ κορν μέχρι φρούτα και ψίχουλα. Προστατεύονται από το κρύο φτιάχνοντας φωλιές σε απάνεμα σημεία κτιρίων. Ως κοινωνικά πλάσματα ζουν μαζί με άλλα ομοειδή πτηνά, αναπτύσσουν τις δικές τους κοινωνίες και ενημερώνει το ένα το άλλο για τυχόν κινδύνους. Προσαρμόζονται εύκολα και γρήγορα σε οποιοδήποτε περιβάλλον. Η εύκολη ζωή μεταφράζεται σε συχνή αναπαραγωγή, αφού οι συνθήκες ζωής για τα περιστέρια είναι ιδανικές. Δεν είναι εύκολη υπόθεση να διώξουμε τα περιστέρια, καθώς έχουν πολύ καλή αίσθηση προσανατολισμού και δύσκολα αφήνουν το σπίτι και τους φίλους τους για να μετακομίσουν σε άλλη περιοχή. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως λόγω της ικανότητάς τους να γνωρίζουν, να εντοπίζουν και να θυμούνται περιοχές, ήταν οι πρώτοι ταχυδρόμοι που μετέφεραν μηνύματα και γράμματα.

Βιολόγοι, ζωολόγοι και άλλοι εξειδικευμένοι επιστήμονες συντείνουν σε τρεις βασικούς λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με την υπερπροσφορά τροφής στον δρόμο από ανθρώπινες δραστηριότητες. Ποτέ στην ιστορία των πόλεων δεν υπήρχαν περισσότερα σημεία διάθεσης τροφής όσο σήμερα. Και η Αθήνα δεν αποτελεί εξαίρεση. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι το περιστέρι πόλης, έχοντας λύσει το ζήτημα της τροφής, ανακάλυψε στο αστικό περιβάλλον το ιδανικό υποκατάστατο του φυσικού οικοσυστήματος εντός του οποίου μεγαλούργησε ο γενετικός του πρόγονος, το αγριοπερίστερο. Μπαλκόνια, γείσα, ταράτσες, γέφυρες, εγκαταλελειμμένα κτίρια και, εσχάτως, συστάδες κλιματιστικών σωμάτων λειτουργούν ως ασφαλή σημεία φωλιάσματος, αντίστοιχα με τους βραχώδεις σχηματισμούς του «πάλαι ποτέ». Ο τρίτος λόγος αφορά στην υψηλή αναπαραγωγική ικανότητα των περιστεριών. Γεννοβολούν πολλές φορές τον χρόνο αν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες. «Τα περιστέρια είναι κανονικές μηχανές του σεξ», επιβεβαιώνει ο Λευτέρης Σταύρακας, προσθέτοντας ότι υπάρχει και μια σειρά από άλλους παράγοντες που οδηγούν στον μαζικό εποικισμό των πόλεων από αυτό το μάλλον υποτιμημένο είδος του ζωικού βασιλείου.

Είναι και τα δύο γκρίζα και «βρoμερά», τρέφονται με σκουπίδια κι έχουν τόσο καλά προσαρμοστεί στις δύσκολες συνθήκες της πόλης, που είναι αδύνατο να τα εξοντώσεις. Με κανέναν τρόπο. Πολλαπλασιάζονται και τα δύο με τέτοιους ρυθμούς που σε μερικά χρόνια θα υπάρχουν σε (ακόμα πιο) τεράστιους πληθυσμούς σε κάθε γωνιά της Γης και δεν τα φοβίζει τίποτα. Έχουν γίνει ατρόμητα και θρασύτατα. Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι όσο αυξάνεται ο αριθμός τους, τόσο μεγαλύτερη είναι και η απειλή για τη δημόσια υγεία. Τα περιστέρια και οι αρουραίοι είναι δύο από τα είδη που μετακόμισαν από πολύ νωρίς στις μεγάλες πόλεις, έμαθαν να επιβιώνουν ακόμα και στις πιο δύσκολες συνθήκες και ανέπτυξαν ιδιαίτερη ευφυΐα που τα βοήθησε να προσαρμοστούν ακόμα και στο πιο εχθρικό περιβάλλον. Η Αθήνα δεν έχει τόσους αρουραίους όσους έχει το Λονδίνο ή η Νέα Υόρκη, αλλά από απόψεως περιστεριών τις συναγωνίζεται μια χαρά. Και όσο περνάει ο καιρός, οι «αρουραίοι του ουρανού» πολλαπλασιάζονται και γίνονται ένα σοβαρό πρόβλημα. Κι ενώ το άγριο περιστέρι τρέφεται κυρίως με σπόρους, τα περιστέρια των πόλεων έχουν μεταλλαχθεί, τρώγοντας (και χωνεύοντας) κυριολεκτικά τα πάντα, από μπιφτέκια πεταμένων χάμπουργκερ και τηγανητά κοτόπουλα μέχρι εμετούς. Όταν ο πληθυσμός των πόλεων έφτασε σε αριθμούς-ρεκόρ τον 20ό αιώνα και η τροφή έγινε φτηνή, το περιστέρι βρήκε τις ιδανικές συνθήκες για να πολλαπλασιαστεί. Άρχισε να τρέφεται από τα σκουπίδια ή απευθείας από τη συνδρομή φιλόζωων που τα ταΐζουν συστηματικά (όταν δεν μπορείς ή δεν θέλεις να έχεις κατοικίδιο, το περιστέρι είναι μια εύκολη σύνδεση με τη φύση). Και ενώ μπορεί να γίνει το ίδιο επικίνδυνο με τους αρουραίους για τη δημόσια υγεία και να είναι ακόμα πιο ενοχλητικό, αν σκοτώσεις περιστέρι, τίθεται θέμα ηθικής, επειδή θεωρείται σύμβολο αγνότητας, ειρήνης και αγάπης. Ένα σύμβολο που παράγει 12 κιλά απορριμμάτων τον χρόνο κι εκτοξεύει βόμβες μικροβίων σε όποιον άτυχο βρεθεί στον δρόμο του. (Όσο για την αιτία που θεωρείται σύμβολο ειρήνης και αγάπης, δεν υπάρχει λογική εξήγηση. Πλακώνονται συνέχεια μεταξύ τους για το φαγητό ή για την επιλογή συντρόφου και μετά τον αλλάζουν εύκολα, αρκεί να τους δοθεί η ευκαιρία. Ζευγαρώνουν με ό,τι βρεθεί μπροστά τους, οπότε αυτά περί αιώνιας ερωτικής πίστης και αφοσίωσης είναι μάλλον μύθος). Πολλές μεγάλες πόλεις έχουν επιχειρήσει να λάβουν μέτρα για να μειώσουν τον πληθυσμό τους, κυρίως επειδή λερώνουν τα δημόσια κτίρια και τα μνημεία.

Η εικόνα είναι γνώριμη σε πολλές γειτονιές της Αθήνας: πλατείες, μπαλκόνια, πεζόδρομοι, γείσα πολυκατοικιών και εγκαταλελειμμένα κτίρια έχουν μετατραπεί σε μόνιμα σημεία συγκέντρωσης περιστεριών. Το φαινόμενο δεν είναι απλώς αισθητικό. Η υπερσυγκέντρωση περιστεριών στον αστικό ιστό δημιουργεί προβλήματα καθαριότητας, φθορές σε κτίρια και μνημεία, αλλά και πιθανές εστίες υγειονομικού κινδύνου. Σύμφωνα με την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ τα τελευταία χρόνια, ο πληθυσμός των περιστεριών στην Αθήνα και σε άλλες μεγάλες ελληνικές πόλεις φαίνεται να έχει αυξηθεί σημαντικά. Οι ειδικοί αποδίδουν το φαινόμενο σε έναν συνδυασμό παραγόντων: άφθονη τροφή στους δρόμους, πολλά διαθέσιμα σημεία φωλιάσματος και περιορισμένη παρουσία φυσικών θηρευτών μέσα στην πόλη. Το φαινόμενο είναι έντονο σε κεντρικά σημεία της Αθήνας, σε πυκνοκατοικημένες γειτονιές και σε περιοχές με αυξημένη ανθρώπινη δραστηριότητα. Πλατείες, εμπορικοί δρόμοι, σταθμοί μέσων μεταφοράς και πεζόδρομοι προσελκύουν μεγάλους αριθμούς περιστεριών λόγω της διαθεσιμότητας τροφής και καταφυγίων. Περιοχές όπως η Κυψέλη, τα Πατήσια, η πλατεία Βικτωρίας, η πλατεία Αμερικής, το Μοναστηράκι, η πλατεία Κοτζιά και άλλες κεντρικές γειτονιές εμφανίζουν συχνά αυξημένες συγκεντρώσεις πτηνών. Αντίστοιχα προβλήματα καταγράφονται και στον Πειραιά, κυρίως σε σημεία όπου υπάρχουν συστηματικές πρακτικές σίτισης ή ανεξέλεγκτης διατήρησης περιστεριών εντός του αστικού ιστού.

«Δεν ωφελεί να τα σκοτώνεις. Έτσι κι αλλιώς, έχουν μία ασύλληπτη αναπαραγωγική ικανότητα και επιστρέφουν, ό,τι κι αν τους κάνεις. Αν ταΐζεται σωστά, σε έναν χρόνο ένα ζευγάρι μπορεί να αφήσει μέχρι και 12 απογόνους» λέει ο Γερμανός καθηγητής Daniel Haag-Wackernagel, βιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Basel, που μελετάει τα περιστέρια την τελευταία δεκαετία. «Ο καλύτερος τρόπος για να μειώσουμε τον πληθυσμό τους είναι να μην τα ταΐζουμε. Πολλοί λένε ότι είναι βάναυσο και σκληρό να τους στερήσεις το φαγητό, αλλά στη φύση η ξαφνική έλλειψη φαγητού είναι εντελώς φυσιολογική και αναγκάζει τα ζώα να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Ο κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών ελαττώνεται, το ίδιο και οι βρομιές και οι καταστροφές στα κτίρια, ενώ δίνει και στα ίδια τα πουλιά μια καλύτερη ποιότητα ζωής: λιγότερο στρες, περισσότερο χώρο και ελεύθερες τρύπες να φωλιάσουν». Ένα περιστέρι σε εκτροφή μπορεί να ζήσει μέχρι και 15 χρόνια, ενώ το περιστέρι της πόλης σπάνια ξεπερνάει τα τέσσερα χρόνια. Παρ' όλα αυτά, τα επόμενα δέκα χρόνια περισσότερα από 400 εκατομμύρια περιστέρια θα ζουν στις πόλεις της Ευρώπης. «Ό,τι και να πεις στους σκληροπυρηνικούς περιστερολάτρεις, είναι δύσκολο να τους πείσεις να μην τα ταΐσουν» λέει ο καθηγητής. «Ένας άντρας τάιζε τα περιστέρια με 15 τόνους φαγητό τον χρόνο, μέχρι που πέθανε στα 89 του. Για τους καημένους τους αρουραίους δεν ενδιαφέρεται κανείς. Αλήθεια, θα άφηνες να φωλιάσει στο μπαλκόνι σου ή θα τάιζες ποτέ έναν αρουραίο;»

Στα όπλα έχουν προστεθεί οι μηχανές που διώχνουν τα περιστέρια παράγοντας ήχους. Διακρίνονται σε δύο τύπους, τις υπερηχητικές (εκείνες που λειτουργούν σε συχνότητες που δεν ακούει ο άνθρωπος) και τις ηχητικές, που μιμούνται τους ήχους των φυσικών εχθρών των περιστεριών. Kαι οι δύο κατηγορίες περιλαμβάνουν πλούσιο μενού συχνοτήτων και εντάσεων για να μην τις συνηθίζουν εύκολα. H αλήθεια όμως είναι ότι τα περιστέρια τρομάζουν με ό,τι τα τρομάζει, αλλά από τη στιγμή που διαπιστώνουν ότι δεν απειλούνται προσαρμόζονται στον πλαστό κίνδυνο με αντιπαθητική ετοιμότητα. Σίγουρα είναι προικισμένα με μια επιβιωτική προσαρμοστικότητα, την οποία δεν έχουν οι μυγιάγγιχτες δεκαοχτούρες και την οποία ούτε καν φαντάζονται οι τσίχλες, που κακαρίζουν σαν τρελαμένες το σούρουπο στις βεράντες γύρω από τον λόφο του Λυκαβηττού. Tα τελευταία χρόνια, ως καλή και «οικολογική» λύση για την απομάκρυνσή τους από τα μνημεία, θεωρείται η επιστράτευση εκπαιδευμένων γερακιών, όπως γίνεται και στα αεροδρόμια. Tα γεράκια είναι φυσικοί τους εχθροί και κυνηγώντας τα τα εξαναγκάζουν να στρατοπεδεύουν αλλού. Kαι η αλήθεια είναι ότι, όσο και αν είναι χαριτωμένη αυτή η συνήθειά μας και όσο και αν διέπεται από τις πιο καλές προθέσεις, έχει αποδειχθεί στην πράξη ότι άθελά της γεννά τέρατα μορφής και ήθους. Tο πρόσφατο παράδειγμα των γλάρων του Μπράιτον της Aγγλίας, που θα τρόμαζαν ακόμα και τον ίδιο τον Xίτσκοκ έτσι όπως επιτίθενται εν ψυχρώ σε όσους περπατούν στην προκυμαία της πόλης για να τους κλέψουν μέσα από τα χέρια το χάμπουργκερ ή το χοτ ντογκ, είναι μεν ακραίο αλλά είναι και άλλο τόσο πραγματικό. Γι’ αυτό καλό θα ήταν να επαναφέρουμε τη σύνεση στις εκδηλώσεις της αβρότητάς μας προς τα ζώα (ιδίως προς όσα ζουν ελεύθερα) για να μην τα εξωθούμε με τόσο βίαιο τρόπο στο να αλλάξουν καθ’ ομοίωσίν μας. Kαι μιλώντας για σύνεση, σίγουρα έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από μια πλαστική λεκάνη με νερό όταν, για παράδειγμα, λιώνουν από τον καύσωνα ή όταν περνάμε ξηρό φθινόπωρο, παρά από οκτώ κιλά σουσάμι (γιατί θα το φάνε όλο διαμιάς και αυτό δεν τους κάνει καλό). Aντίθετα, θα βρουν ποιος κρίκος έσπασε στην τροφική τους αλυσίδα και θα τον ξανακολλήσουν. Kυρίως όμως ο αριθμός τους θα περιοριστεί από μόνος του με φυσικό τρόπο, γιατί ευτυχώς διαθέτουν ακόμα από τη φύση τους τον μηχανισμό που ελέγχει, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα της τροφής, το αν θα αναπαράγονται στον μέγιστο ρυθμό ή όχι.

Πηγή : 

https://www.topetmou.gr/alla-katikoidia/lifestyle-alla-katikoidia/giati-echoun-gemisei-oi-poleis-peristeria-ti-akrivos-echei-symvei/

https://www.lifo.gr/various/peristeria-oi-enohlitikoi-sygkatoikoi

https://www.athensvoice.gr/life/life-in-athens/479791/athoes-peristeres/amp/

https://www.kathimerini.gr/society/564243895/giati-i-athina-echei-ginei-apoikia-peristerion/

https://ihunt.gr/giati-i-athina-echei-gemisei-peristeria/